ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) ร่วมเผยแพร่บทวิชาการระดับนานาชาติ ชี้เอเชียเผชิญภาระโรคตับจากแอลกอฮอล์สูง เสนอเสริมมาตรการควบคุมและระบบบริการสุขภาพ

ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ร่วมเผยแพร่ผลงานวิชาการระดับนานาชาติ เรื่อง “Burden of Alcohol-Associated Liver Disease in Asia: Implications for Health Systems and Public Health Policy” หรือ “ภาระโรคตับจากแอลกอฮอล์ในเอเชีย กับความท้าทายของระบบสุขภาพและนโยบายสาธารณะ” ซึ่งเป็นบทหนึ่งในหนังสือ Handbook of Alcohol Use and Alcohol Use Disorders จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ Springer Nature ในปี พ.ศ. 2569

บทวิชาการดังกล่าวมี ศ.ดร.นพ.พลเทพ วิจิตรคุณากร ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยปัญหาสุรา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เป็นหนึ่งในผู้เขียนหลัก ร่วมกับคณะนักวิชาการจากสถาบันการศึกษาและหน่วยงานทางการแพทย์ทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ ได้แก่  ผศ.นพ.ชิตชัย รัตนนุกรม, นพ.ภสกรณ์ ด่านพาณิชย์กุล, นพ.สุทัศน์ เลี้ยงพันธุ์สกุล และ รศ.นพ.อภิชาติ แก้วเดช

บทวิชาการนี้รวบรวมและสังเคราะห์หลักฐานทางวิชาการเกี่ยวกับภาระโรคและผลกระทบจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในภูมิภาคเอเชีย โดยเฉพาะโรคตับที่สัมพันธ์กับแอลกอฮอล์ (Alcohol-Associated Liver Disease: ALD) ซึ่งเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญที่ส่งผลต่อการเจ็บป่วย การเสียชีวิตก่อนวัยอันควร ตลอดจนภาระค่าใช้จ่ายของระบบสุขภาพและเศรษฐกิจ

ประเด็นสำคัญจากบทวิชาการ

ข้อมูลที่นำมาทบทวนระบุว่า ในปี พ.ศ. 2564 ภูมิภาคเอเชียมีสัดส่วนการเสียชีวิตจากโรคตับที่สัมพันธ์กับแอลกอฮอล์สูงถึง ร้อยละ 49.5 ของการเสียชีวิตจากโรคดังกล่าวทั่วโลก โดยเอเชียใต้มีจำนวนผู้เสียชีวิตสูงที่สุด ขณะที่เอเชียกลางมีอัตราการเสียชีวิตปรับมาตรฐานตามอายุสูงที่สุด

นอกจากนี้ การบริโภคแอลกอฮอล์ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคตับหลายระยะ ตั้งแต่ภาวะไขมันสะสมในตับ ตับอักเสบ ตับแข็ง ไปจนถึงมะเร็งตับ โดยความเสี่ยงอาจเพิ่มสูงขึ้นเมื่อมีปัจจัยร่วม เช่น การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซี รวมถึงความผิดปกติทางเมตาบอลิซึม

ผลกระทบดังกล่าวไม่ได้จำกัดอยู่เพียงสุขภาพของผู้ดื่ม แต่ยังสร้างภาระต่อระบบบริการสุขภาพ ทั้งการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลซ้ำ การใช้บริการหอผู้ป่วยวิกฤต และความจำเป็นในการรักษาระยะยาว รวมถึงการสูญเสียผลิตภาพแรงงานและรายได้ของครัวเรือน

ข้อเสนอเชิงนโยบาย: ป้องกันระดับประชากร ควบคู่กับการพัฒนาระบบรักษา

บทวิชาการเน้นย้ำถึงความจำเป็นในการดำเนินมาตรการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่มีหลักฐานรองรับ โดยเฉพาะการเพิ่มภาษีสรรพสามิต การจำกัดการเข้าถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และการควบคุมการโฆษณา การส่งเสริมการขาย และการสนับสนุนกิจกรรมทางการตลาด

ขณะเดียวกัน ควรพัฒนาระบบบริการสุขภาพให้สามารถคัดกรองผู้มีพฤติกรรมดื่มเสี่ยง ให้คำปรึกษาและบำบัดรักษาได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น รวมถึงบูรณาการบริการดูแลผู้มีภาวะผิดปกติจากการใช้แอลกอฮอล์เข้ากับระบบบริการสุขภาพอย่างต่อเนื่อง

การเผยแพร่บทวิชาการครั้งนี้สะท้อนถึงความสำคัญของการนำองค์ความรู้และหลักฐานเชิงประจักษ์มาใช้สนับสนุนการพัฒนานโยบายสาธารณสุข เพื่อป้องกันและลดผลกระทบจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ตลอดจนเสริมสร้างความเข้มแข็งของระบบสุขภาพในประเทศไทยและภูมิภาคเอเชีย

รายละเอียดบทวิชาการ

• ชื่อเรื่อง: Burden of Alcohol-Associated Liver Disease in Asia: Implications for Health Systems and Public Health Policy

• ผู้เขียน: Polathep Vichitkunakorn, Chitchai Rattananukrom, Pojsakorn Danpanichkul, Suthat Liangpunsakul และ Apichat Kaewdech

• หนังสือ: Handbook of Alcohol Use and Alcohol Use Disorders

• สำนักพิมพ์: Springer Nature

• ปีที่เผยแพร่: 2026

• DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-35658-2_1-1

อ่านบทวิชาการเพิ่มเติม: https://doi.org/10.1007/978-3-031-35658-2_1-1

Centre for Alcohol Studies (CAS) Co-Authors International Book Chapter Highlighting the Growing Burden of Alcohol-Associated Liver Disease in Asia

The Centre for Alcohol Studies (CAS), Prince of Songkla University, has contributed to an international academic publication entitled “Burden of Alcohol-Associated Liver Disease in Asia: Implications for Health Systems and Public Health Policy”, a book chapter published in the Handbook of Alcohol Use and Alcohol Use Disorders by Springer Nature in 2026.

The chapter is co-authored by Prof. Polathep Vichitkunakorn, M.D., Ph.D., Director of the Centre for Alcohol Studies, Faculty of Medicine, Prince of Songkla University, together with Chitchai Rattananukrom, Pojsakorn Danpanichkul, Suthat Liangpunsakul, and Apichat Kaewdech.

This comprehensive narrative review examines the growing burden of alcohol-related diseases across Asia, with particular emphasis on alcohol-associated liver disease (ALD), its implications for healthcare systems, and evidence-based public health policy responses.

Key Findings

The chapter highlights that Asia accounted for approximately 49.5% of global deaths from alcohol-associated liver disease in 2021, reflecting a disproportionately high disease burden despite generally lower per capita alcohol consumption than in Western regions.

Alcohol-associated liver disease encompasses a spectrum of conditions, ranging from hepatic steatosis and alcohol-associated hepatitis to cirrhosis and liver cancer. The review also emphasizes the increased risk of liver disease progression when alcohol consumption coexists with viral hepatitis or metabolic dysfunction.

Beyond individual health consequences, alcohol-related diseases place substantial pressure on healthcare systems through increased hospital admissions, intensive care utilization, recurrent hospitalizations, and long-term treatment needs. These conditions also contribute to significant economic losses through healthcare expenditures and reduced workforce productivity.

Policy Implications and Public Health Recommendations

The authors emphasize the importance of strengthening evidence-based alcohol control policies, including increasing alcohol excise taxes, restricting alcohol availability, and regulating alcohol advertising, promotion, and sponsorship.

The chapter also calls for stronger healthcare system responses through early identification of hazardous drinking, screening and brief interventions, and improved access to treatment for alcohol use disorders.

An integrated approach combining population-level prevention with accessible healthcare services is essential to reducing alcohol-related harm and strengthening health systems across Asia.

This publication contributes to the growing body of scientific evidence supporting effective alcohol control policies and public health interventions in Thailand and throughout the Asian region.

Publication Details

• Title: Burden of Alcohol-Associated Liver Disease in Asia: Implications for Health Systems and Public Health Policy

• Authors: Polathep Vichitkunakorn, Chitchai Rattananukrom, Pojsakorn Danpanichkul, Suthat Liangpunsakul, and Apichat Kaewdech

• Book: Handbook of Alcohol Use and Alcohol Use Disorders

• Publisher: Springer Nature

• Publication Year: 2026

• DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-35658-2_1-1

Read the publication: https://doi.org/10.1007/978-3-031-35658-2_1-1

เงินภาษี 2% คุ้มค่าแค่ไหน? สสส. กับผลลัพธ์ 25 ปีของการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย

เงินภาษี 2% ที่จัดสรรให้สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ไม่ได้เป็นเพียงงบประมาณสำหรับการรณรงค์ แต่เป็นการลงทุนเพื่อพัฒนาระบบสุขภาพ สร้างองค์ความรู้ สนับสนุนมาตรการทางกฎหมายและนโยบาย ตลอดจนขับเคลื่อนความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อป้องกันและลดผลกระทบจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย

ตลอด 25 ปีที่ผ่านมา การดำเนินงานด้านการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ครอบคลุมตั้งแต่การสร้างความตระหนักรู้ในสังคม การรณรงค์ลด ละ เลิกดื่ม การพัฒนาระบบดูแลผู้มีปัญหาการดื่ม การผลักดันกฎหมาย ไปจนถึงการสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจเชิงนโยบายและความร่วมมือระดับนานาชาติ

1. ผลประเมินแผนควบคุมแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2561–2565

ผลการประเมินแผนควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2561–2565 สะท้อนผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์และความก้าวหน้าของตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงาน

• ผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์: เงินลงทุน สสส. 1,540 ล้านบาท ได้รับผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์ 9,444 ล้านบาท

• อัตราผลประโยชน์ต่อเงินลงทุน: เงินลงทุน 1 บาท สร้างผลประโยชน์ที่ประเมินได้ 6.13 บาท

• ตัวชี้วัดที่มีผลการดำเนินงานดีขึ้น: 32 จาก 41 ตัว หรือร้อยละ 78

ผลประโยชน์ที่ประเมินได้จำแนกตามประเภท

• การลดการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์: 6,133 ล้านบาท หรือร้อยละ 64.9

• การลดอุบัติเหตุ: 2,519 ล้านบาท

• การลดโรคและความรุนแรง: 651 ล้านบาท

• งานประเพณีและพื้นที่ปลอดเหล้า: 141 ล้านบาท

หมายเหตุ: ตัวเลขผลประโยชน์เป็นการประเมินทางเศรษฐศาสตร์ ไม่ใช่เงินสดที่รัฐได้รับคืนโดยตรง

2. สสส. นำเงิน 2% ไปทำอะไรบ้าง? 5 กลยุทธ์หลักตลอด 25 ปี

2.1 รณรงค์ให้คนลด ละ เลิกดื่ม

การรณรงค์งดเหล้าเข้าพรรษาเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญที่ส่งเสริมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในระดับประชากร

ผลการศึกษาพบว่า ปริมาณการบริโภคแอลกอฮอล์ลดลงประมาณร้อยละ 10 ในช่วงรณรงค์ เมื่อเปรียบเทียบกับแนวโน้มตามปกติ ขณะที่ข้อมูลปี พ.ศ. 2568 ระบุว่ามีผู้ร่วมงดตลอดช่วงเข้าพรรษา 8.6 ล้านคน โดยมีผู้ที่งดตลอดช่วงเข้าพรรษา 4.5 ล้านคน และครัวเรือนประหยัดค่าใช้จ่ายได้ประมาณ 14,949 ล้านบาทในช่วง 3 เดือน

นอกจากนี้ ค่านิยมการให้เครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นของขวัญลดลงจากร้อยละ 30.2 เหลือร้อยละ 9 ภายหลังการรณรงค์ “ให้เหล้าเท่ากับแช่ง” ในช่วง พ.ศ. 2551–2560

2.2 สร้างระบบช่วยเหลือผู้มีปัญหาการดื่ม

การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ไม่ได้จำกัดอยู่ที่การป้องกันและการรณรงค์เท่านั้น แต่ยังครอบคลุมการพัฒนาระบบบริการสุขภาพเพื่อช่วยเหลือผู้มีปัญหาการดื่มอย่างต่อเนื่อง

การดำเนินงานประกอบด้วยการสนับสนุนแผนงานพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.) การพัฒนาระบบบริการตั้งแต่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลจนถึงโรงพยาบาลระดับตติยภูมิ การสนับสนุนการคัดกรองปัญหาการดื่ม ตลอดจนการพัฒนาศักยภาพบุคลากรสาธารณสุขและแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้อง

จำนวนผู้ได้รับการคัดกรอง 262,355 คน และการคัดกรองในกลุ่มต่าง ๆ จำนวน 10.3 ล้านคนในปี พ.ศ. 2562

2.3 ผลักดันกฎหมายและนโยบาย

สสส. มีบทบาทสนับสนุนการขับเคลื่อนนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ผ่านความร่วมมือของภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคประชาสังคม และเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง โดยใช้แนวคิด “สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา” เป็นกรอบหนึ่งในการเชื่อมโยงพลังจากหลายภาคส่วน

การดำเนินงานครอบคลุมการสนับสนุนการพัฒนากฎหมาย การเสริมศักยภาพหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์เพื่อประเมินมาตรการควบคุม เช่น มาตรการภาษีและการกำหนดเวลาจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ข้อมูลเหล่านี้มีความสำคัญต่อการพิจารณาทางเลือกเชิงนโยบายที่คำนึงถึงผลกระทบต่อสุขภาพและสังคม

2.4 สร้างหลักฐานและองค์ความรู้

การวิจัยและข้อมูลที่มีคุณภาพเป็นรากฐานสำคัญของการกำหนดนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สสส. สนับสนุนการพัฒนาองค์ความรู้ผ่านหน่วยงานวิจัยและเครือข่ายวิชาการ รวมถึงศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.)

การดำเนินงานครอบคลุมการศึกษาสถานการณ์การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การสำรวจสุขภาพประชาชน การประเมินผลมาตรการ และการเผยแพร่ผลงานวิจัยในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ เพื่อให้การกำหนดนโยบายมีหลักฐานรองรับและสามารถประเมินผลได้อย่างเป็นระบบ

2.5 สร้างเครือข่ายและขับเคลื่อนความร่วมมือระดับโลก

การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วน ทั้งด้านสุขภาพ กฎหมาย การศึกษา การวิจัย และภาคประชาสังคม การสร้างเครือข่ายและพัฒนาศักยภาพบุคลากรจึงเป็นส่วนสำคัญของการดำเนินงานในระยะยาว

ประเทศไทยยังมีบทบาทในการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ด้านนโยบายกับนานาชาติ โดยองค์ความรู้และประสบการณ์จากประเทศไทยมีส่วนเชื่อมโยงกับการพัฒนากรอบการดำเนินงานควบคุมแอลกอฮอล์ระดับโลกขององค์การอนามัยโลก (WHO) พ.ศ. 2565–2573

3. เงินภาษี 2% สร้างความคุ้มค่าอย่างไร?

เงินลงทุนที่เชื่อมโยงกับผลลัพธ์ทางสังคม

ตัวอย่างที่นำเสนอในเอกสารประกอบคือ เบียร์ 1 กระป๋อง ราคาขาย 38.52 บาท รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม โดยมีเงินจัดสรรเข้ากองทุน สสส. 29 สตางค์ต่อกระป๋อง ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าเงินจัดสรรเพียงส่วนหนึ่งสามารถสนับสนุนการทำงานที่ครอบคลุมทั้งการรณรงค์ การวิจัย การพัฒนาระบบบริการ และการผลักดันนโยบาย

ความคุ้มค่าใน 4 มิติ

• เศรษฐศาสตร์: ผลประเมินระบุว่าเงินลงทุน 1 บาทก่อให้เกิดผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์ที่ประเมินได้ 6.13 บาท

• สุขภาพ: สนับสนุนการลดการดื่ม ลดความเสี่ยงจากอุบัติเหตุและผลกระทบต่อสุขภาพ ตลอดจนพัฒนาการเข้าถึงบริการช่วยเหลือ

• ระบบนโยบาย: สนับสนุนงานวิจัย การพัฒนาบุคลากร และการสร้างหลักฐานประกอบการตัดสินใจ

• ความยั่งยืน: ลงทุนในระบบ กลไก และเครือข่ายความร่วมมือที่สามารถดำเนินงานต่อเนื่อง ไม่จำกัดอยู่เพียงกิจกรรมรณรงค์ระยะสั้น

4. ย้อนรอย 2 ทศวรรษ สสส. กับบทบาทการควบคุมสุราในประเทศไทย

ย้อนฟังเส้นทางและหมุดหมายสำคัญของ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ตลอดระยะเวลา 2 ทศวรรษ ในการขับเคลื่อน มาตรการ นโยบาย และแคมเปญสังคม เพื่อลดการดื่มสุราและสร้างสุขภาวะที่ดีให้กับคนไทย

ทศวรรษแรก: บทบาท สสส. ในการควบคุมสุรา

พ.ศ. 2544–2556

เริ่มต้นจากการก่อตั้งกองทุน และการวางรากฐานนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ผ่านแคมเปญสังคมที่สร้างการรับรู้ในวงกว้าง

• พ.ศ. 2544: ก่อตั้ง สสส. อย่างเป็นทางการ โดยจัดตั้งจากเงินภาษีจัดเก็บเพิ่ม 2%

• พ.ศ. 2546: ริเริ่มแคมเปญ "งดเหล้าเข้าพรรษา" เป็นปีแรก และก่อตั้งสำนักงานเครือข่ายองค์กรรอบรู้เรื่องเหล้า (สคล.)

• พ.ศ. 2547: จัดตั้งศูนย์วิจัยปัญหาการดื่มสุรา (ศวส.)

• พ.ศ. 2548: เคลื่อนไหวคัดค้านการนำ "เบียร์ช้าง" เข้าเข้าสู่ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

• พ.ศ. 2549: รณรงค์สร้างค่านิยมใหม่ "กฐินปลอดเหล้า" สู่ "งานศพปลอดเหล้า" ในปี 2550

• พ.ศ. 2550: มาตรการขึ้นภาษีสุรา ส่งผลให้ปริมาณการดื่มต่อหัวลดลง -6.7% (Zayar และคณะ 2026)

• พ.ศ. 2551: ประกาศใช้ พ.ร.บ. ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พร้อมสโลแกนรณรงค์ติดหู "ให้เหล้าเท่ากับแช่ง"

• พ.ศ. 2552: จัดทำโครงการโซนนิ่งและแผนที่ร้านเหล้ารอบสถานศึกษา/มหาวิทยาลัย

• พ.ศ. 2556: ปรับโครงสร้างภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ส่งผลให้อัตราการดื่มต่อหัวลดลง -9.3% (Zayar และคณะ 2026)

ทศวรรษที่สอง: ขึ้นเวทีโลก และยันต้านกระแสผ่อนกฎ

พ.ศ. 2557–2569

ก้าวสู่การยกระดับการทำงานบนเวทีระดับสากล พร้อมกับการรับมือและคัดค้านนโยบายผ่อนคลายการควบคุมสุราในประเทศ

• พ.ศ. 2557: แนวโน้มพฤติกรรมการดื่มหนักของผู้บริโภคเริ่มลดลงอย่างเห็นได้ชัด (Talek และคณะ 2024)

• พ.ศ. 2560: ผลจากการปฏิรูปภาษี ส่งผลให้อัตราการดื่มต่อหัวลดลงมากถึง -23% (Zayar และคณะ 2026)

• พ.ศ. 2561: ก้าวสู่ระดับนานาชาติ นำเสนอการดำเนินงานบนเวที UN NCDs (สหประชาชาติว่าด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง)

• พ.ศ. 2562: ประชุมสมัชชาอนามัยโลก WHA72 เผยอัตราการเสียชีวิตจากเหล้าลดลง -25% (สุปรีดา 2563)

• พ.ศ. 2565: WHA75 ให้การรับรองแผนปฏิบัติการลดอันตรายจากแอลกอฮอล์ระดับโลก (Global Alcohol Action Plan 2022–2030)

• พ.ศ. 2567: ผลกระทบจากมาตรการนำร่องเปิดสถานบริการถึงตี 4 พบสถิติ เมาแล้วขับเพิ่มขึ้นสูงถึง +117% (ศวส. 2568)

• พ.ศ. 2568: จับตาการเสนอ พ.ร.บ. ฉบับที่ 2 ที่มีทิศทางปลดล็อกการขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ช่วงบ่าย

• พ.ศ. 2569: การรับมือกับ ร่างกฎหมายยุติเงิน 2% ที่อาจส่งผลกระทบต่อกองทุนสร้างเสริมสุขภาพ

สรุปภาพรวม: การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ตลอด 20 ปีที่ผ่านมา ถือเป็นบทเรียนสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงการทำงานร่วมกันระหว่างมาตรการทางกฎหมาย ภาษี และกระแสสังคมในการลดผลกระทบทางสุขภาพของประชาชน

5. เอกสารอ้างอิง

ผลประเมินแผนควบคุมแอลกอฮอล์ 2561–2565

• สุรศักดิ์ ไชยสงค์, กมลพัฒน์ มากแจ้ง, กฤษณี สระมุณี, ร่มตะวัน กาลพัฒน์, โศภิต นาสืบ, สุรัชดา ชนโสภณ, และคณะ. รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการประเมินผลลัพธ์และผลกระทบเชิงเศรษฐศาสตร์ของแผนควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และสิ่งเสพติด ปี 2561–2565. มหาสารคาม: A-HPRU มหาวิทยาลัยมหาสารคาม; 2568.

รณรงค์ให้คนลด ละ เลิกดื่ม

• Saengow U, Patanavanich R, Suriyawongpaisul P, et al. The effect of an annual temporary abstinence campaign on population-level alcohol consumption in Thailand: a time-series analysis of 23 years. BMJ Glob Health. 2024;9(7).

• สุริยัน บุญแท้. ประเมินผลการรณรงค์งดเหล้าเข้าพรรษา ปี 2568. สงขลา: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; 2568.

ผลักดันกฎหมายและนโยบาย

• Thamarangsi T. The “triangle that moves the mountain” and Thai alcohol policy development: four case studies. Contemp Drug Probl. 2009;36(1-2):245-81.

• Sornpaisarn B, Rehm J. Strategies used to initiate the first alcohol control law in Thailand: lessons learned for other low- and middle-income countries. Int J Drug Policy. 2020;86:102975.

• Zayar NN, Vichitkunakorn P, Aekplakorn W, et al. Impact of alcohol excise taxation and structural reforms on per capita consumption in Thailand, 1995-2021. Int J Drug Policy. 2026;150:105191.

• มติชนออนไลน์. สสส.-เครือข่ายงดเหล้า ดันกิจกรรมใหม่ "วิ่งพักตับ" เสริมแคมเปญงดเหล้าเข้าพรรษา [อินเทอร์เน็ต]. 4 ก.ค. 2562.

• ผู้จัดการออนไลน์. ปชช.75% เมินเหล้าเป็นของขวัญปีใหม่ ร่วมรณรงค์ "ให้เหล้าเท่ากับแช่ง" [อินเทอร์เน็ต]. 22 ธ.ค. 2552. https://mgronline.com/qol/detail/9520000156778

• Hfocus. สสส.องค์กรต้นแบบ สร้างกลยุทธ์ใหม่ 'เลิกเหล้า' [อินเทอร์เน็ต]. 7 มิ.ย. 2556. https://www.hfocus.org/content/2013/06/3330

• ช่อง 8. สสส.เผย คนให้เหล้าเป็นของขวัญปีใหม่ ลดลงเหลือร้อยละ 9 [อินเทอร์เน็ต]. 27 ธ.ค. 2560. https://www.thaich8.com/news_detail/56446

สร้างระบบช่วยเหลือผู้มีปัญหาการดื่ม

• แผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.). ทศวรรษแห่งการเรียนรู้และการขับเคลื่อนกึ่งทศวรรษแผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต; 2557.

• Waleewong O, Khampang R, Wichaidit W, Tangjit A, editors. Progress in implementation of alcohol policy in Thailand during 2008-2019. Nonthaburi: IHPP; 2020.

• สำนักงานคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ กรมควบคุมโรค. แนวปฏิบัติการคัดกรองและบำบัดรักษาฟื้นฟูสภาพผู้มีปัญหาการดื่มสุรา. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2561 (ฉบับปรับปรุง 2568).

• Sornpaisarn B, Shield KD, Rehm J. Alcohol taxation policy in Thailand: implications for other low- to middle-income countries. Addiction. 2012;107(8):1372-84.

• ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา. ประชาชน 82.8% หนุนคงมาตรการจำกัดเวลาขายเหล้า–เบียร์ [ข่าวเผยแพร่]. สงขลา: ศวส.; 12 พ.ย. 2568.

• เกษมศักดิ์ จันดี. ถอดรหัสผลกระทบเชิงลึก: การปลดล็อกเวลาขายแอลกอฮอล์กับวิกฤตอุบัติเหตุทางถนนช่วงปีใหม่ 2569 [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศวส.; 2569.

ลงทุนในงานวิจัยและข้อมูล

• อุดมศักดิ์ แซ่โง้ว, อภิญญา เลาหประภานนท์, รัตติยา อักษรทอง. บทบาทศูนย์วิจัยปัญหาสุรากับนโยบายแอลกอฮอล์ในประเทศไทย. วารสารการสร้างเสริมสุขภาพไทย. 2565;1(1).

• เริงฤดี ปธานวนิช, วิชัย เอกพลากร, และคณะ. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 พ.ศ. 2567–2568. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2568.

• สสส. สสส. สานพลัง สวรส.-รามาฯ เปิดผลสำรวจสุขภาพคนไทยครั้งที่ 7 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สสส.; 2568.

• ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา. สถานการณ์การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย 2564 VS 2567 [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศวส.; 2568.

ขับเคลื่อนความร่วมมือระดับโลก

• สุปรีดา อดุลยานนท์. กลไก สสส. กับการขับเคลื่อนงานควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์. ใน: ประชุมวิชาการสุราระดับชาติ ครั้งที่ 11. สงขลา: ศวส.; 2563.

• World Health Organization. Global alcohol action plan 2022–2030. Geneva: WHO; 2024.

• Pongutta S, Suphanchaimat R, Patcharanarumol W, Tangcharoensathien V. Lessons from the Thai Health Promotion Foundation. Bull World Health Organ. 2019;97(3):213-20.

สัดส่วนเงินกองทุน สสส. ในเบียร์ 1 กระป๋อง

• Wichaidit W. Taxes in action: the use of taxes for harmful products for mental health in Thailand [presentation]. 2nd International Forum “¿Quién paga los daños?”; 2026 Sep 22.

เส้นเวลา 25 ปี (เฉพาะรายการที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มข้างบน)

• Talek M, Vichitkunakorn P, Assanangkornchai S, Wichaidit W. Global alcohol policy implementation in Thailand: a narrative review. Int J Alcohol Drug Res. 2024;12(S1).

Is the 2% Health Promotion Levy Worth It? The ThaiHealth Promotion Foundation and 25 Years of Alcohol Control in Thailand

The 2% earmarked tax revenue allocated to the Thai Health Promotion Foundation (ThaiHealth) is more than a budget for public awareness campaigns. It represents an investment in strengthening health systems, generating knowledge, supporting legislation and public policy, and fostering multisectoral collaboration to prevent and reduce the harms associated with alcohol consumption in Thailand.

Over the past 25 years, alcohol control efforts have spanned a broad range of activities, from raising public awareness and encouraging people to reduce or abstain from drinking to developing support services for people experiencing alcohol-related problems, advancing alcohol control legislation, and generating evidence to inform policy decisions and international collaboration.

1. Evaluation of the Alcohol Control Plan, 2018–2022

The evaluation of Thailand’s Alcohol Control Plan for 2018–2022 demonstrated measurable economic benefits and progress across key performance indicators.

• Estimated economic benefits: An investment of THB 1.54 billion by ThaiHealth generated an estimated THB 9.444 billion in economic benefits.

• Benefit-to-investment ratio: Every THB 1 invested generated an estimated THB 6.13 in economic benefits.

• Improved performance indicators: 32 of 41 indicators, or 78%, showed improvement.

Estimated Economic Benefits by Category

• Reduced alcohol consumption: THB 6.133 billion, or 64.9% of the total.

• Reduced road traffic accidents: THB 2.519 billion.

• Reduced disease burden and violence: THB 651 million.

• Alcohol-free traditional events and spaces: THB 141 million.

Note: These figures represent estimated economic benefits, not cash revenue directly returned to the government.

2. How Does ThaiHealth Use the 2% Levy? Five Key Strategies Over 25 Years

2.1 Encouraging People to Reduce or Stop Drinking

The annual Buddhist Lent abstinence campaign is one of Thailand’s key initiatives for encouraging changes in alcohol consumption at the population level.

Research found that alcohol consumption declined by approximately 10% during the campaign period compared with the expected trend under normal conditions. In 2025, campaign data indicated that 8.6 million people participated in abstinence during Buddhist Lent, including 4.5 million who abstained throughout the entire period. Participating households saved an estimated THB 14.949 billion over three months.

Social norms have also shifted. Between 2008 and 2017, following the “Giving Alcohol as a Gift Is Like Wishing Someone Harm” campaign, the proportion of people who gave alcoholic beverages as gifts declined from 30.2% to 9%.

2.2 Developing Support Systems for People Experiencing Alcohol-Related Problems

Alcohol control extends beyond prevention and public awareness campaigns. It also involves developing accessible and continuous health services for people experiencing problems related to alcohol use.

ThaiHealth has supported initiatives to strengthen care systems for people with alcohol-related problems, including the development of services ranging from subdistrict health-promoting hospitals to tertiary-care hospitals. These efforts include alcohol screening, health workforce development, and the implementation of relevant clinical guidelines.

Reported figures include 262,355 people screened and 10.3 million screening instances across various groups in 2019.

2.3 Advancing Alcohol Control Legislation and Public Policy

ThaiHealth has supported alcohol control policy development through collaboration among government agencies, academic institutions, civil society organizations, and relevant networks. One framework informing this approach is the “Triangle That Moves the Mountain,” which emphasizes bringing together knowledge, social engagement, and political action to address complex social problems.

Activities include supporting legislative development, strengthening the capacity of relevant organizations, and generating empirical evidence to evaluate control measures, such as alcohol taxation and restrictions on sales hours. This evidence helps inform policy choices that take health and social consequences into account.

2.4 Generating Research and Evidence

High-quality research and reliable data are essential foundations for effective alcohol control policy. ThaiHealth has supported knowledge generation through research institutions and academic networks, including the Centre for Alcohol Studies (CAS).

Activities include monitoring alcohol consumption patterns, supporting population health surveys, evaluating policy measures, and disseminating research through international academic journals. These efforts help ensure that policy decisions are evidence-informed and that interventions can be systematically evaluated.

2.5 Building Networks and Advancing Global Collaboration

Effective alcohol control requires cooperation across multiple sectors, including health, law, education, research, and civil society. Building networks and strengthening professional capacity are therefore essential to sustaining long-term progress.

Thailand has also contributed to international policy dialogue. Its experience and accumulated knowledge have helped inform discussions on global alcohol control, including the World Health Organization’s Global Alcohol Action Plan 2022–2030.

3. How Does the 2% Levy Deliver Value?

An Investment That Generates Social Benefits

One illustrative example presented in the supporting materials is a can of beer priced at THB 38.52, inclusive of value-added tax. Of this amount, THB 0.29 is allocated to ThaiHealth.

This example illustrates how a relatively small allocation can support a broad range of activities, including public awareness campaigns, research, health service development, and policy advocacy.

Four Dimensions of Value

• Economic value: The evaluation estimated that every THB 1 invested generated THB 6.13 in economic benefits.

• Health benefits: Initiatives support reduced alcohol consumption, lower risks of traffic accidents and other health harms, and improved access to assistance and treatment.

• Policy and system development: Funding supports research, workforce development, and the generation of evidence for informed decision-making.

• Long-term sustainability: Investment strengthens systems, mechanisms, and collaborative networks that can continue operating beyond short-term campaigns.

4. A Two-Decade Journey: ThaiHealth and Alcohol Control in Thailand

Explore the key milestones in the work of the Thai Health Promotion Foundation (ThaiHealth) over two decades, advancing alcohol control through policy measures, legislation, and public campaigns to reduce alcohol consumption and improve the health and well-being of the Thai population.

The First Decade: Laying the Foundations for Alcohol Control

2001–2013

This period marked the establishment of ThaiHealth and the foundations of Thailand’s alcohol control policies, supported by public campaigns that raised awareness and encouraged social change.

• 2001: The Thai Health Promotion Foundation (ThaiHealth) was officially established, funded through an additional 2% earmarked tax on specified sources of excise tax revenue.

• 2003: Thailand’s annual Buddhist Lent Alcohol Abstinence Campaign was launched, and the StopDrink Network (SDN) was established.

• 2004: The Centre for Alcohol Studies (CAS) was established.

• 2005: Civil society groups mobilized against the proposed listing of Chang Beer on the Stock Exchange of Thailand.

• 2006: The Alcohol-Free Kathin campaign promoted alcohol-free Buddhist robe-offering ceremonies, followed by the Alcohol-Free Funerals campaign in 2007.

• 2007: An increase in alcohol taxation was associated with a 6.7% reduction in per capita alcohol consumption (Zayar et al., 2026).

• 2008: Thailand enacted the Alcoholic Beverage Control Act, alongside the memorable public campaign slogan “Giving Alcohol as a Gift Is Like Wishing Someone Harm.”

• 2009: Initiatives were developed to promote alcohol outlet zoning and map alcohol retailers around schools and universities.

• 2013: Alcohol taxation was restructured, with a reported 9.3% reduction in per capita alcohol consumption (Zayar et al., 2026).

The Second Decade: Global Engagement and Responses to Regulatory Relaxation

2014–2026

Thailand expanded its engagement in international policy forums while responding to domestic proposals to relax alcohol control regulations.

• 2014: Trends in heavy drinking began to show a notable decline (Talek et al., 2024).

• 2017: The effects of tax reform were associated with a reduction in per capita alcohol consumption of up to 23% (Zayar et al., 2026).

• 2018: Thailand presented its alcohol control experience at the United Nations High-Level Meeting on Noncommunicable Diseases (UN NCDs).

• 2019: At the 72nd World Health Assembly (WHA72), Thailand highlighted progress in reducing alcohol-related harm, including a reported 25% decline in alcohol-attributable mortality (Supreeda, 2020).

• 2022: The 75th World Health Assembly (WHA75) endorsed the Global Alcohol Action Plan 2022–2030.

• 2024: Following a pilot policy extending entertainment venue operating hours until 4 a.m., reported data indicated an increase of up to 117% in drink-driving incidents (CAS, 2025).

• 2025: Proposed amendments to the Alcoholic Beverage Control Act raised concerns about potential relaxation of restrictions on afternoon alcohol sales.

• 2026: Proposals to terminate the 2% earmarked funding mechanism raised concerns about potential implications for sustainable health promotion financing.

Key takeaway: Thailand’s experience in alcohol control over the past two decades highlights the role of legislation, taxation, and public engagement in working together to reduce alcohol-related harm and protect population health.

5. References

Evaluation of the Alcohol Control Plan, 2018–2022

• Chaisong S, Makjang K, Sramunee K, Kalaphan R, Nasueb S, Chonsophon S, et al. Final report: Evaluation of the outcomes and economic impacts of the Alcohol and Substance Control Plan, 2018–2022. Mahasarakham: Alcohol and Health Policy Research Unit (A-HPRU), Mahasarakham University; 2025.

Public Campaigns to Reduce or Stop Drinking

• Saengow U, Patanavanich R, Suriyawongpaisul P, et al. The effect of an annual temporary abstinence campaign on population-level alcohol consumption in Thailand: a time-series analysis of 23 years. BMJ Global Health. 2024;9(7).

• Boonthae S. Evaluation of the 2025 Buddhist Lent alcohol abstinence campaign. Songkhla: Centre for Alcohol Studies; 2025.

Alcohol Control Legislation and Public Policy

• Thamarangsi T. The “triangle that moves the mountain” and Thai alcohol policy development: four case studies. Contemporary Drug Problems. 2009;36(1–2):245–281.

• Sornpaisarn B, Rehm J. Strategies used to initiate the first alcohol control law in Thailand: lessons learned for other low- and middle-income countries. International Journal of Drug Policy. 2020;86:102975.

• Zayar NN, Vichitkunakorn P, Aekplakorn W, et al. Impact of alcohol excise taxation and structural reforms on per capita consumption in Thailand, 1995–2021. International Journal of Drug Policy. 2026;150:105191.

• Matichon Online. ThaiHealth and alcohol abstinence networks promote the “Liver Rest Run” initiative to strengthen the Buddhist Lent abstinence campaign [Internet]. 4 July 2019.

• Manager Online. 75% of the public reject alcohol as a New Year gift and join the “Giving Alcohol as a Gift Is Like Wishing Someone Harm” campaign [Internet]. 22 December 2009. Available from: https://mgronline.com/qol/detail/9520000156778

• Hfocus. ThaiHealth as a model organization: developing new strategies to help people quit drinking [Internet]. 7 June 2013. Available from: https://www.hfocus.org/content/2013/06/3330

• Channel 8. ThaiHealth reports that the proportion of people giving alcohol as a New Year gift has fallen to 9% [Internet]. 27 December 2017. Available from: https://www.thaich8.com/news_detail/56446

Support Systems for People Experiencing Alcohol-Related Problems

• Alcohol-Related Problem Care System Development Programme. A decade of learning and progress in developing care systems for people experiencing alcohol-related problems. Nonthaburi: Department of Mental Health; 2014.

• Waleewong O, Khampang R, Wichaidit W, Tangjit A, editors. Progress in implementation of alcohol policy in Thailand during 2008–2019. Nonthaburi: International Health Policy Program (IHPP); 2020.

• Office of the Alcoholic Beverage Control Committee, Department of Disease Control. Guidelines for screening, treatment, and rehabilitation of people experiencing alcohol-related problems. Nonthaburi: Department of Disease Control; 2018. Revised edition, 2025.

• Sornpaisarn B, Shield KD, Rehm J. Alcohol taxation policy in Thailand: implications for other low- to middle-income countries. Addiction. 2012;107(8):1372–1384.

• Centre for Alcohol Studies. 82.8% of the public support maintaining restrictions on alcohol sales hours [press release]. Songkhla: CAS; 12 November 2025.

• Chandi K. Examining the wider impacts: Relaxing alcohol sales hours and the road traffic accident crisis during New Year 2026 [Internet]. Songkhla: Centre for Alcohol Studies; 2026.

Research and Data Generation

• Saengow U, Laohaprapanon A, Aksornthong R. The role of the Centre for Alcohol Studies in alcohol policy in Thailand. Thai Health Promotion Journal. 2022;1(1).

• Patanavanich R, Aekplakorn W, et al. The 7th Thai National Health Examination Survey, 2024–2025. Nonthaburi: Health Systems Research Institute; 2025.

• Thai Health Promotion Foundation. ThaiHealth joins forces with the Health Systems Research Institute and Ramathibodi Hospital to release findings from the 7th Thai National Health Examination Survey [Internet]. Bangkok: ThaiHealth; 2025.

• Centre for Alcohol Studies. Alcohol consumption in Thailand: 2021 vs. 2024 [Internet]. Songkhla: CAS; 2025.

Global Collaboration

• Adulyanon S. The ThaiHealth mechanism and the advancement of alcohol control in Thailand. In: Proceedings of the 11th National Alcohol Conference. Songkhla: Centre for Alcohol Studies; 2020.

• World Health Organization. Global alcohol action plan 2022–2030. Geneva: World Health Organization; 2024.

• Pongutta S, Suphanchaimat R, Patcharanarumol W, Tangcharoensathien V. Lessons from the Thai Health Promotion Foundation. Bulletin of the World Health Organization. 2019;97(3):213–220.

ThaiHealth’s Share of the Price of a Can of Beer

• Wichaidit W. Taxes in action: the use of taxes for harmful products for mental health in Thailand [presentation]. 2nd International Forum “¿Quién paga los daños?”; 22 September 2026.

Additional Reference for the Timeline

• Talek M, Vichitkunakorn P, Assanangkornchai S, Wichaidit W. Global alcohol policy implementation in Thailand: a narrative review. International Journal of Alcohol and Drug Research. 2024;12(S1)–27.

โครงการประเมินผลการรณรงค์ “งดเหล้าเข้าพรรษา ปี 2567” : กรณีศึกษาประชาชนอายุ 15 ปีขึ้นไปใน 12 จังหวัดทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ

งานวิจัยนี้ประเมินผลการรณรงค์ “งดเหล้าเข้าพรรษา ปี 2567” โดยสำรวจประชาชนอายุ 15 ปีขึ้นไป จำนวน 3,909 คน จาก 12 จังหวัดทั่วประเทศ เพื่อศึกษาการรับรู้สื่อรณรงค์ ทัศนคติต่อการงดดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการดื่มในช่วงเข้าพรรษา ผลการศึกษาพบว่าการรณรงค์สามารถสร้างการรับรู้ในวงกว้าง และมีส่วนช่วยให้ประชาชนจำนวนมากปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดื่ม ทั้งการงด ลด หรือเลิกดื่ม ส่งผลดีต่อสุขภาพ คุณภาพชีวิต และการประหยัดค่าใช้จ่ายของครัวเรือน โดยผลการวิจัยสามารถนำไปใช้พัฒนาแนวทางการรณรงค์และมาตรการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในอนาคตได้

Evaluation of the 2024 Buddhist Lent Alcohol Abstinence Campaign: A Case Study of People Aged 15 Years and Older in 12 Provinces Across Thailand

This study evaluated the effectiveness of the 2024 Buddhist Lent Alcohol Abstinence Campaign through a survey of 3,909 individuals aged 15 years and older from 12 provinces across Thailand. The research examined public exposure to campaign messages, attitudes toward alcohol abstinence, and changes in drinking behaviors during the Buddhist Lent period. The findings indicate that the campaign achieved broad public awareness and contributed to positive behavioral changes, including reduced alcohol consumption, temporary abstinence, and cessation among many drinkers. These changes were associated with improved health, enhanced well-being, and household cost savings. The study provides valuable evidence for strengthening future alcohol control policies and public health campaigns in Thailand.

ถึงทุกพรรคการเมืองและรัฐบาลใหม่: หยุดมองข้าม "ต้นทุนที่แท้จริง" ของแอลกอฮอล์!

ในการเลือกตั้งที่กำลังจะมาถึงนี้ ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) ขอส่งเสียงสะท้อนจากมุมมองของนักวิชาการระดับโลกอย่าง Professor Jurgen Rehm ถึงพรรคการเมืองทุกพรรคที่กำลังเสนอตัวเข้ามาบริหารประเทศ

แอลกอฮอล์ไม่ใช่แค่เรื่องความพึงพอใจส่วนบุคคล แต่คือ "ต้นทุนทางสังคม" มหาศาลที่คนไทยทุกคนต้องแบกรับ เราจึงมี 3 ข้อเรียกร้องสำคัญที่รัฐบาลใหม่ต้องกล้าตอบคำถามประชาชน:

1. แสดงจุดยืนและนโยบายที่ชัดเจน (Clear Policy & Transparency)
   พรรคการเมืองต้องระบุให้ชัดว่า มีแผนการจัดการปัญหาแอลกอฮอล์อย่างไร? ประชาชนมีสิทธิ์รู้ล่วงหน้าว่านโยบายของท่านจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพและสังคมในทิศทางไหน เพื่อให้คนไทยตัดสินใจเลือกบนพื้นฐานของข้อมูลที่ครบถ้วน (Informed Decision)
    
2. มอง "ต้นทุนที่แท้จริง" ให้รอบด้าน (The Real Cost)
   อย่ามองเพียงแค่ตัวเลขภาษีหรือการกระตุ้นเศรษฐกิจระยะสั้น แต่ต้องคำนวณ "ต้นทุนแฝง" ทั้งค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุข อุบัติเหตุ และผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของคนไทยในทุกมิติ รัฐบาลต้องชั่งน้ำหนักระหว่าง "ผลประโยชน์" และ "ความสูญเสีย" อย่างเป็นธรรม
    
3. ตัดสินใจบน "หลักฐานทางวิชาการ" ไม่ใช่ "ผลประโยชน์ทับซ้อน" (Evidence-Based, Not Interest-Based)
   เราขอเรียกร้องให้รัฐบาลพิจารณานโยบายโดยอ้างอิงจากข้อมูลสถิติและหลักฐานเชิงประจักษ์ (Hard Evidence) ที่น่าเชื่อถือ มากกว่าการโอนอ่อนตามกลุ่มทุนที่มีส่วนได้ส่วนเสีย ข้อมูลที่ใช้ต้องโปร่งใสและตรวจสอบได้ว่ามาจากแหล่งที่ไม่มีผลประโยชน์แอบแฝง

ศวส. เชื่อว่า "นโยบายที่ดีต้องปกป้องชีวิตประชาชน" เราขอเชิญชวนทุกพรรคการเมือง ร่วมแสดงสปิริตในการสร้างสังคมที่ปลอดภัยจากปัจจัยเสี่ยง เพื่อคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืนของคนไทยทุกคน

ประชาชน 82.8% หนุนคงมาตรการจำกัดเวลาขายเหล้า–เบียร์ ศวส. เตือนรัฐฟังเสียงส่วนใหญ่ ก่อนขยายเวลาและย้ำบทเรียน “ตีสี่” สร้างต้นทุนสุขภาพสูงกว่าประโยชน์เศรษฐกิจ

ท่ามกลางกระแสวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางต่อร่าง พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 ซึ่งอยู่ระหว่างการพิจารณาของภาครัฐ โดยเฉพาะ ประเด็นการกำหนดเวลาในการขายและดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ที่ภาคธุรกิจบางส่วนเสนอให้ “ขยายเวลาจำหน่าย” จากเดิมที่กฎหมายกำหนดช่วงห้ามขายระหว่าง 14.00–17.00 น. เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจ ขณะเดียวกัน กรมควบคุมโรคกำลังเตรียมจัดประชุมคณะกรรมการนโยบายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แห่งชาติ และคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แห่งชาติในไม่กี่วันนี้ เพื่อพิจารณาทิศทางนโยบายดังกล่าว ทำให้ประเด็นนี้กลายเป็นจุดสนใจของสังคมอีกครั้ง

เพื่อตอบต่อสถานการณ์ ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ได้เปิดเผย ผลการศึกษาความรอบรู้ด้านสุขภาพเกี่ยวกับนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของประชาชนไทย ปี 2568 เพื่อสะท้อนเสียงประชาชนและเตือนให้รัฐใช้ “ข้อมูลวิจัยเชิงประจักษ์” เป็นฐานในการตัดสินใจ มากกว่าการตอบสนองต่อแรงผลักจากกลุ่มผลประโยชน์เฉพาะ ซึ่งผลจากการศึกษาความรอบรู้ด้านสุขภาพเกี่ยวกับนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของประชาชนไทย จากกลุ่มตัวอย่าง 3,924 คน ครอบคลุม 12 จังหวัดทั่วประเทศ ปี 2568 พบว่า ร้อยละ 82.8 เห็นด้วยกับการคงมาตรการจำกัดเวลาขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ตามที่กฎหมายกำหนดให้ขายได้เฉพาะเวลา 11.00–14.00 น. และ 17.00–24.00 น.

รศ.ดร.นพ.พลเทพ วิจิตรคุณากร ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยปัญหาสุรา กล่าวย้ำว่า “เสียงประชาชนส่วนใหญ่ชัดเจนว่าต้องการให้คงเวลาห้ามขายไว้ตามเดิม เพราะมองว่าเป็นมาตรการสำคัญในการลดอุบัติเหตุและปัญหาความรุนแรง แต่ภาครัฐกลับกำลังพิจารณาขยายเวลาขายในช่วง 14.00–17.00 น. ซึ่งตรงกับช่วงเวลาที่สถิติอุบัติเหตุสูงสุดของวัน” โดยข้อมูลจาก สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ชี้ว่า ช่วงเวลา 14.00–17.00 น. เป็นช่วงที่มีอัตราอุบัติเหตุบนท้องถนนสูงสุดของวัน และเป็นช่วงที่ นักเรียน นักศึกษา และพนักงานกำลังเดินทางกลับบ้าน หากยกเลิกช่วงห้ามขายในเวลานี้ จะเพิ่มโอกาสการดื่มก่อนขับขี่ และทำให้อุบัติเหตุในช่วงเย็นเพิ่มขึ้น ในด้านเศรษฐกิจและสุขภาพ ผลการประเมินของโครงการศึกษาผลกระทบทางเศรษฐกิจ สุขภาพ และสังคมจากการผ่อนคลายมาตรการแอลกอฮอล์ ปี 2566 พบว่า การขยายเวลาขายอาจเพิ่มความสูญเสียทางเศรษฐกิจจากอุบัติเหตุและความรุนแรงในครอบครัว เพิ่มต้นทุนทางสังคมและค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุข และในมิติทางสังคม ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการเข้าถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของเยาวชนและผู้มีรายได้น้อย ขณะเดียวกัน หากรัฐเปิดทางให้ผู้ผลิตรายย่อยเพิ่มจำนวนหรืออนุญาตพื้นที่พิเศษเพื่อขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์สำหรับการท่องเที่ยวยามค่ำคืน โดยไม่มีมาตรการควบคุมที่เข้มงวด จะสร้าง “เขตยกเว้นกฎหมาย” และขัดต่อเจตนารมณ์ของ พ.ร.บ. ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่มุ่งคุ้มครองสุขภาพประชาชน

จากบทเรียนนโยบายขยายเวลา “ตีสี่” ผลจากการศึกษาโดยคณะผู้ทรงคุณวุฒิที่กระทรวงสาธารณสุขแต่งตั้ง เพื่อติดตามผลกระทบการขยายเวลาเปิดสถานบริการถึงตี 4 ใน 5 พื้นที่นำร่อง ได้แก่ กรุงเทพมหานคร ชลบุรี ภูเก็ต เชียงใหม่ และเกาะสมุย พบว่า อัตราการเสียชีวิตช่วงตีสองถึงหกโมงเช้าเพิ่มขึ้น 13.4% จากปีก่อนหน้า โดยเฉพาะในพื้นที่ท่องเที่ยวหลัก คดีเมาแล้วขับเพิ่มขึ้นกว่า 2 เท่า (117%) และมีเจ้าหน้าที่ตำรวจเสียชีวิต 3 รายจากเหตุคนเมาขับชน ผู้ประกอบการในเขตโซนนิ่งส่วนใหญ่ยังไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขการควบคุม เช่น ไม่ตรวจวัดแอลกอฮอล์ก่อนขับกลับ และขายให้ผู้มึนเมา

แม้ภาครัฐคาดหวังผลเชิงเศรษฐกิจจากนโยบายดังกล่าว แต่ข้อมูลจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ปี 2023 ชี้ว่า การใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวหรูเฉลี่ยต่อทริปอยู่ที่ 71,933 บาท และส่วนใหญ่ (81%) เดินทางมาเพื่อพักผ่อน ไม่ได้เน้นการท่องเที่ยวยามค่ำคืนเป็นหลัก โดยกิจกรรมยอดนิยม คือ การกินอาหารไทยสูงถึง 90% จึงสะท้อนว่าการกระตุ้นเศรษฐกิจผ่าน “การดื่มยามค่ำคืน” ไม่ใช่ปัจจัยหลักของการท่องเที่ยวคุณภาพ

ศวส. เสนอข้อพิจารณาต่อรัฐบาลและคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แห่งชาติ ดังนี้

1. คงช่วงเวลาห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ตามเดิม (14.00–17.00 น.) เพื่อสอดคล้องกับเสียงของประชาชนส่วนใหญ่ (82.8%) และลดความเสี่ยงต่ออุบัติเหตุและการเข้าถึงของกลุ่มเปราะบาง
2. ยกระดับระบบการสื่อสารสาธารณะและการบังคับใช้กฎหมาย เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องและลดการละเมิดโดยไม่ตั้งใจ ทั้งในกลุ่มผู้ขายและผู้บริโภค
3. ไม่ขยายเวลาขายหลังเที่ยงคืนเพิ่มเติม จากบทเรียน “ตีสี่” ที่ชี้ให้เห็นว่าผลกระทบทางสุขภาพและสังคมสูงกว่าผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ
4. ให้คณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แห่งชาติใช้ข้อมูลวิจัยเชิงประจักษ์เป็นฐานตัดสินใจ และเปิดรับฟังความคิดเห็นจากภาคประชาชนอย่างรอบด้าน เพื่อให้การออกกฎหมายสอดคล้องกับเจตนารมณ์การคุ้มครองสุขภาพของประชาชนไทย

หากรัฐบาลยืนยันจะขยายเวลาจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การดำเนินงานจำเป็นต้องมีกลไก “ลดความเสียหายและเฝ้าระวังผลกระทบ” ที่เข้มแข็งกว่าปัจจุบันอย่างมาก เพื่อไม่ให้สังคมต้องแบกรับต้นทุนด้านสุขภาพ ความปลอดภัย และเศรษฐกิจสูงขึ้น ศูนย์วิจัยปัญหาสุราเสนอให้ใช้แนวทาง “ขยายอย่างมีเงื่อนไข–ควบคุมเข้มกว่าก่อน” โดยต้องมาพร้อมกับกลไกเฝ้าระวังผลกระทบรายเดือน, มาตรการรับผิดร่วมของผู้ขาย, โซนนิ่งจำกัดพื้นที่, และการสื่อสารสาธารณะเข้มข้น มาตรการเหล่านี้ไม่ใช่เพียง “ทางเลือกรอง” แต่เป็น “เส้นกันชนสุดท้าย” ที่จะช่วยป้องกันไม่ให้การเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายครั้งนี้นำไปสู่การสูญเสียชีวิต สุขภาพ และความปลอดภัยของประชาชนอย่างที่เคยเกิดขึ้นจากบทเรียน “ตีสี่” ในปีที่ผ่านมา “หากรัฐต้องการขยายเวลาเพื่อเศรษฐกิจ ก็ต้องขยายระบบป้องกันเพื่อชีวิตคนด้วย” รศ.ดร.นพ.พลเทพ กล่าว

แอลกอฮอล์กับสุขภาพจิต: ความเสี่ยงที่ไม่ควรมองข้าม

เนื่องในโอกาสวันป้องกันการฆ่าตัวตายโลก ผู้ช่วยศาสตราจารย์พิเศษ นายแพทย์ปราการ ถมยางกูร นายกสมาคมป้องกันการฆ่าตัวตายไทย ได้ให้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์กับพฤติกรรมเสี่ยงทางจิตใจ โดยระบุว่าแอลกอฮอล์มีฤทธิ์กดการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง ส่งผลให้ผู้ดื่มสูญเสียความสามารถในการควบคุมตนเองและเกิดพฤติกรรมหุนหันพลันแล่น โดยเฉพาะในผู้ที่มีความคิดฆ่าตัวตายอยู่แล้ว การดื่มอาจเป็นปัจจัยกระตุ้นให้ลงมือกระทำจริง แม้ในบางกรณีจะไม่ได้มีเจตนาโดยตรง แต่การขาดสติอาจนำไปสู่อุบัติเหตุร้ายแรง เช่น การพลัดตกจากที่สูงโดยไม่ตั้งใจ ซึ่งสอดคล้องกับข้อมูลจากองค์การอนามัยโลกที่ระบุว่า ทุก 40 วินาทีมีผู้เสียชีวิตจากการฆ่าตัวตาย และทุก 10 วินาทีมีผู้เสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับการบริโภคแอลกอฮอล์ ไม่ว่าจะเป็นจากอุบัติเหตุหรือพฤติกรรมเสี่ยงอื่น ๆ

ในบริบทของประเทศไทย รายงานจากพื้นที่ภาคเหนือ พบว่า การลดการบริโภคแอลกอฮอล์ในบางจังหวัดส่งผลให้จำนวนการฆ่าตัวตายลดลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะในกลุ่มที่เผชิญกับความผิดหวังทางอารมณ์ เช่น ความรักหรือความเครียดจากชีวิตส่วนตัว การดื่มเพื่อหลีกหนีความทุกข์กลับกลายเป็นการเปิดช่องให้เกิดพฤติกรรมทำร้ายตนเอง ซึ่งสะท้อนถึงความเชื่อมโยงระหว่างการบริโภคแอลกอฮอล์กับปัญหาสุขภาพจิตอย่างชัดเจน โดยมีข้อมูลระบุว่า ร้อยละ 20 ของผู้เสียชีวิตจากการฆ่าตัวตายในประเทศไทยมีประวัติการดื่มแอลกอฮอล์ร่วมด้วย

แม้บางบุคคลจะใช้แอลกอฮอล์เป็นเครื่องมือในการบรรเทาความทุกข์หรือ “self-medication” แต่นายแพทย์ปราการเสนอแนวทางที่ปลอดภัยและสร้างสรรค์มากกว่า ได้แก่ การพูดคุยกับบุคคลที่ไว้วางใจหรือสายด่วนสุขภาพจิต 1323 การใช้แอปพลิเคชันให้คำปรึกษาทางจิต เช่น Line: @Khuikun หรือแอปจากสถาบันการศึกษา เช่น DMIND การทำกิจกรรมผ่อนคลาย เช่น ร้องเพลง เดินเล่น สวดมนต์ หรือออกกำลังกาย การฝึกคิดเชิงบวกและมีเมตตาต่อตนเอง รวมถึงการฝึกขอบคุณสิ่งรอบตัว เพื่อเสริมสร้างพลังใจและความมั่นคงทางอารมณ์ โดยนายแพทย์ปราการเน้นย้ำว่า “ทุกคนผิดพลาดได้ อย่าโทษตัวเองซ้ำ ๆ จนหมดพลัง” พร้อมเสนอว่าการช่วยเหลือผู้อื่นและการคิดบวกจะเป็นพลังสะท้อนกลับมาช่วยเยียวยาตนเองในยามที่ต้องการมากที่สุด

ในด้านนโยบายการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ องค์การอนามัยโลกได้เสนอกรอบแนวทาง “SAFER” เพื่อควบคุมการบริโภคแอลกอฮอล์อย่างมีประสิทธิภาพ ประกอบด้วยการห้ามส่งเสริมและโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในทุกช่องทาง การจำกัดการเข้าถึงโดยเฉพาะในกลุ่มเยาวชน การเพิ่มภาษีเพื่อควบคุมการบริโภค การบังคับใช้กฎหมาย “ดื่มไม่ขับ ขับไม่ดื่ม” อย่างเข้มงวด และการส่งต่อผู้มีปัญหาการดื่มเข้าสู่ระบบบำบัดอย่างรวดเร็ว ประเทศไทยมีการดำเนินการตามแนวทางดังกล่าวในระดับหนึ่ง เช่น การห้ามโฆษณา การจำกัดอายุผู้ซื้อ และการลงโทษผู้ฝ่าฝืน อย่างไรก็ตาม ยังมีความจำเป็นต้องขยายผลกระทบของนโยบายไปสู่ระดับครอบครัวและชุมชน เพื่อป้องกันผลกระทบทางอ้อม เช่น ความรุนแรงในครอบครัวและภาวะซึมเศร้าในผู้ใกล้ชิด

แม้รายได้จากการจำหน่ายแอลกอฮอล์ในประเทศไทยจะสูงถึง 500,000 ล้านบาทต่อปี แต่ข้อมูลจากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ระบุว่า ค่าใช้จ่ายในการดูแลสุขภาพ อุบัติเหตุ และอาชญากรรมที่เกี่ยวข้องกับแอลกอฮอล์สูงถึง 170,000 ล้านบาทต่อปี ซึ่งสะท้อนถึงภาระทางเศรษฐกิจและสังคมที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ

ในด้านการรณรงค์ สมาคมป้องกันการฆ่าตัวตายไทยมีบทบาทสำคัญในการดำเนินงานเชิงวิชาการ การสร้างเครือข่าย และการผลักดันนโยบายสาธารณะ โดยเน้นการให้ความรู้เรื่องสุขภาพจิต การลดการใช้แอลกอฮอล์ในสังคม และการสร้างภูมิคุ้มกันทางใจในกลุ่มเสี่ยง เช่น เยาวชน ผู้สูงอายุ และผู้ประสบปัญหาชีวิต นอกจากนี้ สมาคมยังสนับสนุนการรณรงค์เชิงสัญลักษณ์ เช่น การงดให้ของขวัญเป็นแอลกอฮอล์ และการสร้างพื้นที่ปลอดภัยในชุมชน เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงการดูแลและคำปรึกษาได้อย่างเท่าเทียม โดยมีเป้าหมายร่วมกันในการลดอัตราการฆ่าตัวตายและส่งเสริมสุขภาวะทางจิตใจของประชาชนในระยะยาว

โดย ผศ.(พิเศษ) นพ.ปราการ ถมยางกูร
นายกสมาคมป้องกันการฆ่าตัวตายไทย

การลดหย่อนนโยบายควบคุมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ช่วยการกระตุ้นเศรษฐกิจไทยได้จริงหรือ

โดย นางสาวจินตนา จันทร์โคตรแก้ว สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ

รัฐบาลได้มีความพยายามลดหย่อนนโยบายควบคุมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพื่อเอื้อประโยชน์ในการกระตุ้นภาวะเศรษฐกิจที่ซบเซา เช่น มาตรการขยายเวลาขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การลดภาษีไวน์ การสนับสนุนการผลิตสุราชุมชน เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวและเพิ่มกิจกรรมทางเศรษฐกิจ แต่การดำเนินมาตรการดังกล่าวเกิดประโยชน์มากกว่าความสูญเสียของประเทศจริงหรือ

ประเทศไทยประสบความสูญเสียทางเศรษฐศาสตร์ที่เกิดจากการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ปีละ 165,450.5 ล้านบาทหรือประมาณร้อยละ 1.05 ของผลิตภัณฑ์มวลรวมของประเทศ (1) รัฐบาลกลับมองผลระยะสั้นที่เกิดขึ้น ผลเสียที่ตามมา กลับทวีคูณ การสูญเสียดังกล่าวเกิดจากการสูญเสียผลิตภาพที่เกิดจากการตายก่อนวัยอันควรและความพิการที่ไม่สามารถทำงานได้ ทั้งที่ประเทศไทยเป็นสังคมผู้สูงอายุ การดำเนินมาตรการที่ก่อให้การตายก่อนวัยอันควรและความพิการที่เกิดขึ้นย่อมนำไปสู่ผลเสียต่อเศรษฐกิจและสังคมทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ซึ่งเป็นมาตรการที่ได้ไม่คุ้มเสีย แต่ละปีมีประชากรไทยเสียชีวิตเนื่องจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ประมาณ 4 หมื่นคนต่อปีทั้งที่เกิดจากโรคไม่ติดต่อและการบาดเจ็บทางถนน (2) โดยเฉพาะในชายไทยอายุ 30-59 ปีที่อยู่ในวัยทำงานเกิดการสูญเสียปีสุขภาวะที่จะมีสุขภาพดีทั้งที่เกิดจากความพิการและการตายก่อนวัยอันควร เนื่องจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ประมาณ 163,000 ปี หรือคิดเป็นร้อยละ 3 ของการสูญเสียปีสุขภาวะทั้งหมด จำนวนปีดังกล่าวแทนที่ชายไทยจะนำไปสร้างผลิตภาพให้กับเศรษฐกิจไทย (3) แทนที่รัฐบาลจะลงทุนกับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อเอื้อต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจและการเพิ่มประสิทธิภาพในการผลิตในระยะยาว เช่น การพัฒนาคุณภาพการศึกษา การพัฒนาฝีมือแรงงาน แต่กลับใช้นโยบายที่หวังผลระยะสั้น ที่นำไปสู่การสูญเสียทางเศรษฐกิจทั้งระยะสั้นและระยะยาว นอกจากนี้การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นสาเหตุหลักนำไปสู่โรคไม่ติดต่อหลายสาเหตุ เช่น มะเร็ง โรคตับ โรคหัวใจ (4) ประเทศไทยเป็นสังคมผู้สูงอายุ การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์นำไปสู่ภาระทางสุขภาพที่รัฐบาลจะต้องแบกรับในปัจจุบันและอนาคต นอกจากนี้จากการศึกษาขององค์การอนามัยโลกประจำประเทศไทยและกระทรวงสาธารณสุขเกี่ยวกับความคุ้มค่าของการดำเนินนโยบายแอลกอฮอล์ประกอบไปด้วย การควบคุมวัน เวลา สถานที่ขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การขึ้นภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และการควบคุมโฆษณา การควบคุมการดื่มแล้วขับและการคัดกรองและบำบัดรักษาให้มีประสิทธิภาพ ภายใน 5 ปีหากภาครัฐลงทุนเพียง 22 ล้านล้านบาทจะได้ผลประโยชน์จากการรักษาประสิทธิภาพของคนวัยทำงานที่ไม่ต้องลางานขาดงานสูงถึง 59 ล้านล้านบาท โดยทุก 1 บาทที่รัฐลงทุนในการดำเนินมาตรการจะได้รับประโยชน์กลับมา 2.64 บาท (5)

การลดภาษีไวน์กระตุ้นเศรษฐกิจจริงเหรอ ผู้บริโภคไวน์ส่วนใหญ่ คือ ผู้มีรายได้สูง แทนที่รัฐบาลจะเก็บภาษีจากการจำหน่ายไวน์เพื่อเฉลี่ยทุกข์เฉลี่ยสุข ให้เกิดขึ้นในสังคม แต่กลับเอื้อผลประโยชน์ให้บริษัทผลิตไวน์และผู้บริโภคที่มีรายได้สูง จากหลักฐานองค์การอนามัยโลกได้ยืนยันชัดเจนเกี่ยวกับประสิทธิภาพของมาตรการทางภาษีและราคาในการลดการบริโภคการดื่มและความสูญเสียทางสุขภาพและสังคม นอกจากนี้การลดภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์นำไปสู่การเพิ่มความเหลื่อมล้ำ คนที่ได้รับผลกระทบจากการดื่มมากที่สุด คือ กลุ่มผู้มีรายได้น้อย ทั้งค่าใช้จ่ายทางสุขภาพที่ต้องแบกรับจากโรคไม่ติดต่อ และปัญหาทางสังคม เช่น ปัญหาความรุนแรงภายในครอบครัวที่พบมากในกลุ่มครัวเรือนที่ยากจน(6) การลดภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์นำไปสู่ความถ่างกว้างของความเหลื่อมล้ำในสังคมไทยโดยไม่จำเป็น ประเทศที่ประสบความสำเร็จในการดำเนินมาตรการราคาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพื่อปกป้องสุขภาพประชาชน คือ ประเทศสกอตแลนด์ เมื่อรัฐบาลประกาศใช้มาตรการนโยบายการกำหนดราคาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ขั้นต่ำ รวมทั้งไวน์ นำไปสู่การลดการตายที่เกิดจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์สูงถึงร้อยละ 13.4 และอัตราการผู้ป่วยที่นอนโรงพยาบาลได้ร้อยละ 4.1 (7) จากการศึกษาที่ถูกรวบรวมอย่างเป็นระบบได้ยืนยันประสิทธิผลของมาตรการภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่นำไปสู่การลดการป่วยและการตายจากโรคและการบาดเจ็บ (8)

การเพิ่มเวลาขายกระตุ้นให้มีนักท่องเที่ยวมากขึ้น ในทางกลับกัน ประเทศกลับเสียผลประโยชน์จากค่ารักษาพยาบาลและความเสียหายที่เกิดจากอุบัติเหตุบนท้องถนนและการทะเลาะวิวาท รวมทั้งอาชญากรรมที่ตามมา รวมถึงภาพลักษณ์ของประเทศในการเป็นประเทศท่องเที่ยวแบบปลอดภัย จากประสบการณ์ของประเทศออสเตรเลียในรัฐนิวเซาท์เวลส์ในเขตเมืองนิวคาสเซิล ได้มีการลดเวลาเปิดผับจากตี 5 เป็นตี 3.30 และห้ามรับลูกค้าเพิ่มหลังเวลาตี 1.30 แต่ยังนั่งดื่มได้จนถึงตี 3.30 หลังจากการดำเนินมาตรการมีการศึกษาพบว่าคดีทำร้ายร่างกายลดลงร้อยละ 34 เมื่อเปรียบเทียบกับก่อนดำเนินมาตรการ(9) เช่นเดียวกันกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นที่กรุงอัมสเตอร์ดัมประเทศเนเธอร์แลนด์ ได้มีการประกาศขยายเวลาขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ออกไป 1 ชั่วโมงเพื่อกระตุ้นนักท่องเที่ยว[1] แต่เมื่อมีการขยายเวลาขายกลับพบว่า อัตราของการเกิดอุบัติเหตุที่เกี่ยวข้องกับการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพิ่มขึ้นร้อยละ 34 ในพื้นที่ที่มีการขยายเวลาขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เมื่อเทียบกับพื้นที่ที่ไม่ได้ขยายเวลาขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (10) นอกจากนี้การขยายเวลาขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์นำไปสู่อาชญากรรม อุบัติเหตุซึ่งส่งผลต่อภาพลักษณ์ โดยเฉพาะเรื่องความปลอดภัยในการท่องเที่ยว

การผลิตสุราชุมชน กระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจ ถึงแม้การผลิตสุราชุมชนจะเป็นการกระจายรายได้จากรายใหญ่ไปสู่รายย่อย แต่ผลที่ตามมาอาจจะได้ไม่คุ้มเสีย ทั้งการควบคุมมาตรฐานของสุราที่ส่งผลเสียต่อผู้บริโภคในภายหลัง (11) การที่ต้องเพิ่มจำนวนเจ้าหน้าที่เพื่อเข้าตรวจโรงผลิตสุราชุมชนที่มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น

สรุป
รัฐบาล มองแห็นผลประโยชน์ระยะสั้นในการกระตุ้นเศรษฐกิจ แต่ประเทศจะต้องทนรับผลเสียจากนโยบายที่เล็งเห็นเฉพาะผลระยะสั้นไปอีกยาว และส่งผลต่อการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาว เพราะการดำเนินมาตรการขยายเวลาขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ลดภาษีไวน์ และการสนับสนุนการผลิตสุราชุมชน นำไปสู่ความสูญเสียทางสุขภาพและสังคมของประชากรไทยทั้งระยะสั้นและระยะยาว

เอกสารอ้างอิง
1. Luangsinsiri C, Youngkong S, Chaikledkaew U, Pattanaprateep O, Thavorncharoensap M. Economic costs of alcohol consumption in Thailand, 2021. Glob Health Res Policy. 2023;8(1):51.
2. สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ. รายงานภาระโรคจากปัจจัยเสี่ยงของประชากรไทย พ.ศ.2562. นนทบุรี: สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ 2566.
3. สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ. รายงานภาระโรคและการบาดเจ็บของประชากรไทย พ.ศ.2562. นนทบุรี: สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ; 2566.
4. Babor TF, Casswell S, Graham K, Huckle T, Livingston M, Österberg E, et al. Alcohol: No Ordinary Commodity: Research and public policy: Oxford University Press; 2022. Available from: https://doi.org/10.1093/oso/9780192844484.001.0001.
5. United Nations Thailand, Ministry of Public Health, United Nations Development Programme (UNDP), United Nations Inter-Agency Task Force (UNIATF) on the Prevention and Control of NCDs. Prevention and control of noncommunicable diseases in Thailand: The case for investment. Bangkok; 2021.
6. Bryant L, Lightowlers C. The socioeconomic distribution of alcohol-related violence in England and Wales. PLOS ONE. 2021;16(2):e0243206.
7. Wyper GMA, Mackay DF, Fraser C, Lewsey J, Robinson M, Beeston C, et al. Evaluating the impact of alcohol minimum unit pricing on deaths and hospitalisations in Scotland: a controlled interrupted time series study. The Lancet. 2023;401(10385):1361-70.
8. Wagenaar AC, Tobler AL, Komro KA. Effects of alcohol tax and price policies on morbidity and mortality: a systematic review. American Journal of Public Health. 2010;100(11):2270-8.
9. Kypri K, Jones C, McElduff P, Barker D. Effects of restricting pub closing times on night-time assaults in an Australian city. Addiction. 2011;106(2):303-10.
10. de Goeij MC, Veldhuizen EM, Buster MC, Kunst AE. The impact of extended closing times of alcohol outlets on alcohol-related injuries in the nightlife areas of Amsterdam: a controlled before-and-after evaluation. Addiction. 2015;110(6):955-64.
11. Manning L, Kowalska A. Illicit alcohol: public health risk of methanol poisoning and policy mitigation strategies. Foods. 2021;10(7).

“ความวัว” ยังไม่ทันจะจางหายไป แล้ว “ความควาย” กำลังจะเข้ามาทับถม เริ่มจากรัฐบาลปัจจุบัน ได้ประกาศปลดล็อค ให้สถานบริการในโรงแรม และนอกโรงแรมของ 5 พื้นที่นำร่อง สามารถขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ได้ถึงเวลาตี 4 แล้วถัดมาไม่กี่วัน กรมสรรพสามิตเผยว่าอยู่ในระหว่างปรับโครงสร้างภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ให้มีความเหมาะสม เพื่อสนับสนุนการท่องเที่ยวในประเทศ จึงเสนอให้รัฐบาลลดภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ โดยเน้นการลดภาษีไวน์ และสุราชุมชน เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจการท่องเที่ยวให้กระจายทั่วไทย

ในทางวิชาการนั้น หลักการเก็บภาษีจากผู้ผลิตเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เป็น “ทำนบกั้น” มิให้ปัญหา ต่าง ๆ ลุกลาม ซึ่งเป็นเรื่องที่ทุกประเทศล้วนต้องจำกัดปัญหาต่อสังคมจากการขายและการดื่ม ถ้ารัฐบาลจะลดทำนบนั้นลง โดยลดภาษีให้แก่ผู้ผลิต ประชาชนเราทั่วไป เดาได้ไม่ยากเลยว่า ราคาขายปลีก ย่อมลดลง แล้วผลลัพธ์อันไม่พึงประสงค์จะมีตามมา อย่างไรบ้าง

ผลการศึกษาในต่างประเทศ เช่น ฟินแลนด์ กับ เดนมาร์ก ภายหลังปรับลดภาษีเหล้า เบียร์ ไวน์ 45% ปรากฏว่า ราคาขายได้ลดลงไป 25% คนในประเทศฟินแลนด์ มีการดื่มเพิ่มขึ้น 10% เพราะราคาขายปลีกถูกลง ส่วนคนในประเทศเดนมาร์ก มีการดื่มเท่าเดิม ซึ่งดูเหมือนว่า จะมีการอิ่มตัวของการบริโภคในเดนมาร์ก แต่ถ้าเราตีความจากผลการศึกษาในเดนมาร์ก ให้พึงนึกถึงบริบทวัฒนธรรมการกินดื่มในยุโรปหลายประเทศนั้น ต่างจากในไทยเราอย่างสิ้นเชิง

ข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ในรอบ 4 ปีมานี้ พบว่า คนไทยมีผู้ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ 30% อีก 70% ไม่ได้ดื่ม คือ อาจเคยดื่มและเลิกแล้ว หรือไม่ดื่มเลย ที่น่าสนใจคือ ไทยเรามีนักดื่มหน้าใหม่ ที่อายุ 15 ปีขึ้นไปมากขึ้น อย่างในปี 2564 มีราว ๆ 1.4 ล้านคน ที่น่าตกใจกว่านั้น วัยรุ่นหญิงที่ดื่มในปัจจุบัน มีจำนวนเพิ่มขึ้น

เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ในทางเศรษฐศาสตร์นั้นเป็นสิ่งที่ผู้ซื้อ ไม่ได้สนใจราคามาก คือ ยามต้องการจะดื่ม แม้ราคาสูงขึ้น ก็ยินดีซื้อกินดื่ม แล้วถ้ายิ่งรัฐบาลจะลดภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ด้วยแล้ว ราคาขายปลีกจะถูกลง ย่อมมีผลจูงใจผู้ซื้ออย่างเยาวชน และผู้มีรายได้น้อย ให้ซื้อดื่มมากขึ้นไปอีก

ทำไมรัฐจึงไม่ห่วงใยสุขภาพและความปลอดภัยแก่สาธารณชนโดยรวมเลย แล้วไทยเรายังมีกรอบใหญ่อีกอันรออยู่ คือ กลุ่มประเทศยุโรป (EU) กำลังขอเจรจาเปิดเสรีการค้ากับไทย ซึ่งถ้าผลการเจรจาตกลงแล้วเสร็จ โดยไม่มีการยกเว้นสินค้าเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ออกจากกรอบข้อตกลงการค้าเสรี สินค้าผ่านแดนเข้า-ออก ระหว่างไทยกับยุโรป อัตราภาษีจะเป็น 0% หรือ บางรายการเก็บในอัตราที่ต่ำมากในอนาคต รวมถึงไวน์กับเหล้า ที่รอหลากทะลัก เข้ามายังไทยอีกมากมาย

ที่น่ากังวลในทางสาธารณสุข คือ สถิติการเกิดอุบัติเหตุทางถนนจะมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจมีผู้ท้วงว่า การลดภาษีลง ราคาขายปลีกลดลง แล้วถ้าไม่ได้มีอุบัติเหตุเพิ่มขึ้น ก็จะไม่เป็นปัญหาอันใด ซึ่งก็จริง แต่ถ้าเกิดอุบัติเหตุขึ้นเล่า ผลจะเป็นอย่างไร ไทยเรามีผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนน ปีละ 2 หมื่นคน แล้ว 1 ในสาเหตุนั้น เกิดจากการเมาแล้วขับ มีคนตายประมาณ 1,000–2,000 คน และได้รับบาดเจ็บอีกหลายพันคนต่อปี แล้วยังต้องสูญเสียทรัพย์สิน และสร้างภาระต่อเนื่องไปยังสมาชิกครอบครัวผู้อยู่ข้างหลังในระยะยาว

ดูผิวเผิน รัฐบาลมีเจตนาต้องการกระตุ้นเศรษฐกิจ เพื่อเพิ่มการจ้างงานและรายได้ ซึ่งในทางเศรษฐศาสตร์นั้น มีอยู่หลายวิธี แต่ครั้นดูจากรายงานข่าว น่าประหลาดที่รัฐบาลจะเลือกวิธีกระตุ้นให้นักท่องเที่ยวกินดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทยมากขึ้น และ แน่นอนว่าคนไทยเราเอง ย่อมดื่มเพิ่มขึ้นด้วย เพราะราคาถูกลง แล้วเช่นนั้น สังคมไทยจะต้องแลกอะไรบ้างกับนโยบายนี้ อย่างแรก รัฐจะเสียรายได้บางส่วนอันควรได้จากภาษี ต่อมา ถ้ามีผู้มึนเมาแล้วเกิดอุบัติเหตุขึ้น มีผู้ได้รับความเสียหาย ย่อมเกิดภาระยุ่งยากแก่หลายฝ่ายตามมา

คนไทยเราได้รับความคุ้มครองค่ารักษาพยาบาลจากกองทุนประกันสังคม และสิทธิ์เบิกจ่ายข้าราชการ กลุ่มนี้มีจำนวนรวม 28% เท่านั้น อีก 70% ได้รับสิทธิ์หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า คือได้รักษาฟรี 16 อาการ ซึ่ง 1 ในนั้น เป็นการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุทางรถยนต์ เหตุเกิดที่ใด ให้เข้ารักษาโรงพยาบาลใกล้จุดนั้น เพื่อเยียวยาเบื้องต้น แต่ท้ายที่สุดแล้ว ผู้ประสบเหตุจะถูกส่งไปรักษาต่อ ในโรงพยาบาลที่ผู้นั้นได้ลงทะเบียนไว้แต่แรก โดยรัฐออกค่าใช้จ่ายเบื้องต้นให้ มีบางรายการที่ผู้ประสบเหตุต้องจ่ายเอง เช่น ค่าสแกนสมอง แล้วยังต้องแบกรับภาระการรักษาต่อเนื่อง การกายภาพบำบัด ความพิการ การสูญเสียหน้าที่การงาน หรือ แม้กระทั่งเสียชีวิต ซึ่งเป็นต้นทุนที่ต้องสูญไปไม่น้อยแก่ครอบครัวเลย

ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา รัฐบาลในอดีตเน้นการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพื่อปกป้องสุขภาพและความปลอดภัยต่อสาธารณชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งอนาคตของเยาวชนและการป้องกันปัญหาดื่มเมาแล้วขับ การตัดสินใจของรัฐบาลปัจจุบัน ด้วยการหย่อนการควบคุมลง ย่อมนำพาให้เกิดการสูญเสียทางสังคมเพิ่มมากขึ้นไปอีก ประชาชนชาวบ้านอาจเกิดคำถามในใจว่า โดยเนื้อในหวังเพียงเพิ่มพูนรายได้แก่ผู้ประกอบการธุรกิจเหล่านี้ โดยห่อหุ้มด้วยคำว่า “เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจการท่องเที่ยวไทย” รัฐบาลควรทบทวนว่า ประชาชนไทยส่วนใหญ่ คิดเห็นกันอย่างไร และสนับสนุนนโยบายลดทอนการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ที่ทยอยออกมากันเช่นนี้ จริงหรือไม่

____________
โดย…
ผศ.ดร.สมัย โกรทินธาคม
ดร.นัฐพร โรจนหัสดิน
คณะเศรษฐศาสตร์ และคณะทำงาน ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา
คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

เมื่อไม่กี่วันที่ผ่านมา ผมได้อ่านข่าว นายพิพัฒน์ รัชกิจประการ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ได้ออกมาเสนอแนวคิดเรื่องการเปิดสถานบันเทิงถึงตี 4 โดยจะเริ่มจากเมืองท่องเที่ยวสำคัญ ๆ เช่น พัทยา เชียงใหม่ สมุย ภูเก็ต

ผมอ่านข่าวแล้วได้แต่ส่ายศีรษะกับไอเดียลักษณะเช่นนี้ ที่จะทำให้การท่องเที่ยวไทยถอยหลังเข้าคลอง

เพื่อความเป็นธรรมแก่ท่านรัฐมนตรี ลองพิจารณาเหตุผลประกอบที่ท่านนำเสนอมาทีละประเด็น และ ผมอยากสะท้อนกลับด้วยข้อมูลที่ผมได้ศึกษามาบ้าง ว่าเหตุใดข้อเสนอของท่านรัฐมนตรีนั้น สำหรับผมแล้วจะเป็นโทษมากกว่าเป็นคุณ

ท่านรัฐมนตรีบอกว่าการเปิดสถานบันเทิงถึงตี 4 นั้นมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มรายจ่ายต่อหัวของนักท่องเที่ยวต่างชาติให้เพิ่มขึ้น 25% นอกจากนั้นท่านได้กล่าวว่า “ประเทศที่มีการกระตุ้นการท่องเที่ยว ด้วยการเปิดสถานบริการ แหล่งท่องเที่ยว เพื่อกระตุ้นค่าใช้จ่ายนักท่องเที่ยว มีหลายประเทศ แต่ประเทศที่คิดว่จะนำมาเป็นโมเดล เพื่อดำเนินการคือ อิตาลี ที่มีสถานบริการตลอดคืนจนสว่าง แต่ผมต้องการเปิดเพียงตี 4 เพราะกลุ่มเป้าหมายไม่ใช่คนไทย แต่เป็นการกระตุ้นการใช้จ่ายนักท่องเที่ยวต่างชาติ”

ก่อนจะเข้าสู่ประเด็นคัดค้าน ขออนุญาตนำเสนอสถานการการท่องเที่ยวไทยก่อนนะครับ เพื่อให้เห็นภาพว่าเราอยู่จุดไหนของการท่องเที่ยวโลก และ ในสายตาคนต่างชาติมองบ้านเมืองเราเป็นอย่างไร

การท่องเที่ยวของไทยถือเป็น 1 ใน 3 หัวใจสำคัญของเศรษฐกิจประเทศ ร่วมกับ การส่งออก และ เกษตรกรรม ปัจจุบันเรามีนักท่องเที่ยวเข้ามาเที่ยวในประเทศปีละ 38 ล้านคน ถ้านับจากจำนวนนักท่องเที่ยวอยู่ในอันดับ 9 ของโลก มีรายได้จากการท่องเที่ยวรวม 3 ล้านล้านบาท (คนไทย 1 ล้านล้าน ต่างชาติอีก 2 ล้านล้าน) ถ้านับเรื่องรายได้จากการท่องเที่ยว ประเทศไทยเป็นอันดับ 4 ของโลก

ถ้าดูจากทิศทางการพัฒนาการท่องเที่ยวปัจจุบัน ถือว่าประเทศไทยกำลังก้าวหน้าไปข้างหน้า และมีแนวโน้มที่จะเติบโตขึ้น

การเติบโตที่ทุกคนคาดหวังคือ ศักยภาพด้านการดึงดูดนักท่องเที่ยวต้องยั่งยืน ทั้งปริมาณและคุณภาพการบริการต้องมากขึ้น  คุณภาพนักท่องเที่ยวที่มาต้องสูงขึ้น รายจ่ายต่อหัวนักท่องเที่ยวต้องเพิ่มขึ้น ซึ่งทั้งหมดทั้งมวลจะทำให้การท่องเที่ยวจะทำให้ประเทศไทยมีรายได้มากยิ่งขึ้น

การท่องเที่ยวที่มีคุณภาพและยั่งยืน เกิดจากการร่วมพัฒนาของภาครัฐและเอกชน ภาครัฐต้องจัดสรรนโยบายและสาธารณูปโภคพื้นฐานด้านการท่องเที่ยว และ เอกชนต้องเติมเต็มด้านการบริการ กลไกลการท่องเที่ยวจึงจะมีประสิทธิภาพ แต่สิ่งที่ท่านรัฐมนตรีกำลังจะเสนออาจทำลายประสิทธิภาพการท่องเที่ยวไทยด้วยเหตุผลต่อไปนี้

ไม่ทำให้คุณภาพการท่องเที่ยวไทยสูงขึ้น

หนึ่งในนโยบายการท่องเที่ยวที่รัฐมนตรีการท่องเที่ยวและกีฬาก่อนหน้านี้พยายามพลักดันคือการทำให้ประเทศไทยเป็นเมืองท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ การท่องเที่ยวที่ไทยจะต้องสร้างตลาดให้ได้ในอนาคตคือ การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ การท่องเที่ยวเชิงกีฬา การท่องเที่ยวในเชิงศึกษาแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม การจูงใจให้คนเกษียณจากโลกที่หนึ่งมาใช้ชีวิตระยะยาวหลังเกษียณในประเทศ การท่องเที่ยวด้านการแพทย์และสุนทรีย์ทางสุขภาพ (medical and wellness) ลักษณะการท่องเที่ยวที่กล่าวมาจะช่วยทำให้อุตสาหกรรมนี้ยั่งยืน ทำให้เกิดการคัดเลือกนักท่องเที่ยวที่มีคุณภาพ ที่ยอมจ่ายมากกว่าเพื่อการผ่อนคลาย ซึ่งจะทำให้เราสามารถเพิ่มค่าใช้จ่ายต่อหัวของนักท่องเที่ยวได้

ในทางกลับกันการนำเสนอนโยบายที่ทำให้ประเทศเป็นศูนย์กลางของการท่องเที่ยวแบบบันเทิง เมาหัวราน้ำ ดูเหมือนจะเป็นนโยบายที่ดึงดูงนักท่องเที่ยววัยรุ่นที่มีศักยภาพในการใช้จ่ายต่ำ และยังทำให้ประเทศไทยไม่สามารถสลัดภาพลักษณ์ของการเป็นประเทศแห่งการปลดปล่อยตัณหาราคะของโลกไปได้

                ความเชื่อมโยงที่สำคัญระหว่างอุตสาหกรรมการบริการทางเพศ กับ เวลาการเปิดปิดสถานบันเทิง ก็คือ การบริการทางเพศแก่นักท่องเที่ยวต่างชาติ มักมีสถานบันเทิงเป็นจุดเริ่มต้น ดังนั้นการขยายเวลาให้เปิดได้นานขึ้นจนถึงเช้า ย่อมมีความหมายถึงการสนับสนุนให้ประเทศก้าวหน้าไปในทางอุตสาหกรรมการบริการทางเพศได้

ประเทศไทยได้รับสมญานามว่าเป็น Capital of sex tourist หรือเมืองหลวงของอุตสาหกรรมเซ็กส์ มาอย่างยาวนาน (แม้ว่าเจ้าหน้าที่จะไม่เคยตรวจพบการขายประเวณีในพัทยาหรือภูเก็ตมาก่อนเลยก็ตาม) แม้ว่าภาพลักษณ์ดังกล่าวทำให้ประเทศไทยมีรายได้จากการท่องเที่ยว แต่การก้าวไปข้างหน้าเพื่อการสร้างการท่องเที่ยวที่พัฒนา มีคุณค่าและยั่งยืน จำเป็นต้องสร้างภาพลักษณ์ใหม่ให้กับการท่องเที่ยว เรามีทรัพยากรธรรมชาติที่งดงามมาก มีป่า มีทะเล มีภูเขา มีวัฒนธรรม มีอาหาร มีลักษณะนิสัยของคนไทยที่มีน้ำใจ รักการบริการ เป็นจุดขายที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวทั่วโลกอยู่แล้ว สิ่งเหล่านี้ผมคิดว่ามีศักยภาพพอที่จะทดแทนอุตสาหกรรมการบริการทางเพศได้

ไม่ตอบโจทย์ความต้องการของนักท่องเที่ยวส่วนใหญ่

จากการสำรวจของงานวิจัยเรื่องผลกระทบของแอลกอฮอล์ต่ออุตสาหกรรมการท่องเที่ยว ซึ่งได้สอบถามไปยังกลุ่มตัวอย่างที่เป็นนักท่องเที่ยวต่างชาติ เราพบว่า การดื่มแอลกอฮอล์ เป็นเพียงกิจกรรที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการเข้ามาเที่ยว แต่ไม่ใช่เป้าหมายหลักในการตัดสินใจเลือกแหล่งท่องเที่ยว

นอกจากนั้นจากการวิเคราะห์ศักยภาพในการแข่งขันด้านการท่องเที่ยวโดย World Economic Forum ได้จัดลำดับให้ประเทศไทยมีศักยภาพในการแข่งขันด้านการท่องเที่ยวอยู่ในลำดับ 35 ของโลก โดยมีจุดที่ประเทศไทยต้องปรับปรุงอย่างเร่งด่วนคือ “ความปลอดภัยต่อชีวิตและสุขภาพอนามัยของนักท่องเที่ยว”

ซึ่งความปลอดภัยด้านการท่องเที่ยวที่ว่านี้คงเพิ่มให้ปลอดภัยมากขึ้นได้ยาก หากมีการขยายเวลาการให้บริการของสถานบันเทิง ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีการบริโภคแอลกอฮอล์ และมีแนวโน้มที่จะเกิดปัญหาด้านความปลอดภัยต่อชีวิตและทรัพย์สินแก่นักท่องเที่ยวได้หากมีการบริโภคแอลกอฮอล์เพิ่มขึ้น

ดังนั้นเมื่อพิจารณาจากข้อมูลที่ได้รับการจากสำรวจ จึงอนุมานได้ว่า สิ่งที่นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ต้องการคือการท่องเที่ยวที่ปลอดภัยมากขึ้น สิ่งนี้ควรเป็นลำดับความสำคัญแรกที่ผู้รับผิดชอบควรสร้างนโยบายขึ้นมาเพื่อตอบสนอง คำถามคือ การขยายเวลาเปิดสถานบริการจะยิ่งทำให้ความปลอดภัยของนักท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นหรือลดลง ถ้าทำให้ความปลอดภัยเพิ่มขึ้นไม่ได้ จะยิ่งทำให้จุดอ่อนของการท่องเที่ยวไทยอ่อนยิ่งขึ้น ซึ่งไม่แน่ใจว่าในระยะยาวจะเป็นผลดีต่อภาพรวมของการท่องเที่ยวหรือไม่

 อิตาลีโมเดล ที่แท้จริงเป็นอย่างไร ?

ท่านรัฐมนตรีได้ยกตัวอย่างประเทศอิตาลีว่า ที่นั่นเปิดให้สถานบันเทิงเปิดได้ถึงเช้า แต่เมื่อผมลองทำการค้นคว้าเรื่องข้อบังคับและกติกาของสถานบันเทิงในอิตาลี ก็พบว่าข้อบังคับในประเทศเดียวกันก็มีความแตกต่างในแต่ละเมือง อย่างในกรุงโรมระเบียบเรื่องสถานบันเทิงเข้มงวดมาก เพราะต้องการควบคุมปัญหาที่เกิดจากแอลกอฮอล์ ที่เมืองนี้สถานบันเทิงต้องปิดก่อนเวลา 02.00 น. และ ตั้งแต่เวลา 21.00 น. ร้านค้าปลีกที่ขายแอลกอฮอล์ (off premise) จะถูกสั่งห้ามไม่ให้ขายแล้ว ส่วนร้านค้าที่ลูกค้านั่งดื่มแอลกอฮอล์ สามารถนั่งดื่มได้จนถึง 02.00 น.

เมืองที่มีระเบียบแตกต่างเช่น เมืองมิลาน ซึ่งเป็นเมืองท่องเที่ยวสำคัญอีกแห่ง สถานบันเทิงสามารถเปิดได้ถึง 05.00 น.

ดังนั้นข้อสนับสนุนที่ว่าจะใช้อิตาลีโมเดลนั้นอาจต้องระบุถึงรายละเอียดในการควบคุมปัญหาที่อาจจะตามมาจากการขยายเวลาการให้บริการ และ ต้องมีคำอธิบานถึงสาเหตุสำคัญที่ทำให้เมืองใหญ่ที่มีนักท่องเที่ยวจำนวนมากสองเมืองมีนโยบายในเรื่องเดียวกันแตกต่างกัน เขียนถึงตรงนี้แล้ว ผมหวังว่าท่านรัฐมนตรี จะพิจารณาข้อเสนอที่กล่าวไป ในฐานะประชาชนที่รักการท่องเที่ยวไทย และอยากให้มันมีคุณค่าต่อประเทศไทย คนไทย และ คนทั่วโลกตราบนานเท่านานครับ

พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551

1. พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551  PDF
2. Alcoholic Beverage Control Act B.E. 2551 (A.D. 2008)  PDF
3. พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 PDF NEW!

กฎกระทรวง 

1. กฎกระทรวง กำหนดหลักเกณฑ์และเงื่อนไขการแสดงภาพสัญลักษณ์เพื่อประกอบการโฆษณาหรือประชาสัมพันธ์เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2553 PDF

ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี

1. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดแบบบัตรประจำตัวพนักงานเจ้าหน้าที่ พ.ศ. 2551 PDF
2. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่ เพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 พ.ศ. 2558 PDF
3. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์รอบสถานศึกษา พ.ศ. 2558 PDF
4. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่ เพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2558 PDF
5. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2560 PDF
6. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดวิธีการหรือลักษณะห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยวิธีการใช้เครื่องจ่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในสถานที่หรือบริเวณร้านค้าสะดวกซื้อ พ.ศ. 2561 PDF
7. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง การเลือกและแต่งตั้งกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 PDF
8. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยวิธีการหรือในลักษณะการขายทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2563 PDF
9. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ PDF
10. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งผู้แทนองค์กรเอกชนเป็นกรรมการในคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ PDF  NEW!
11. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดเจ้าหน้าที่ของรัฐผู้มีอำนาจปรับเป็นพินัย ตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 พ.ศ. 2566 PDF  NEW!
12. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดเวลาห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2568  PDF  NEW!
13. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดวันห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2568 PDF  NEW!
14. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดเจ้าหน้าที่ของรัฐผู้มีอำนาจปรับเป็นพินัยตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 พ.ศ. 2568 PDF  NEW!

ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี

1. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการคัดเลือกกรรมการในคณะกรรมการ ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 PDF 
2. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการคัดเลือกและการแต่งตั้งผู้แทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นกรรมการในคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
3. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการคัดเลือกและการแต่งตั้งผู้แทนองค์กรที่เป็นนิติบุคคลเป็นกรรมการในคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
4. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการคัดเลือกและการแต่งตั้งผู้แทนองค์กรเอกชนเป็นกรรมการในคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
5. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการสรรหาและการแต่งตั้งกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!

ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

1. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง รูปแบบของข้อความคำเตือนประกอบภาพสัญลักษณ์ของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือภาพสัญลักษณ์ของบริษัทผู้ผลิตเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2557 PDF
2. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไข เกี่ยวกับฉลากของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2558 PDF
3. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับบรรจุภัณฑ์ พร้อมทั้งข้อความคำเตือน สำหรับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่ผลิตหรือนำเข้า พ.ศ. 2567 PDF  NEW!
4. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์บนทางหรือรถ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
5. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์บนทางรถไฟ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
6. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในท่าเรือโดยสารสาธารณะ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
7. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในสถานีขนส่ง พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
8. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในพื้นที่ประกอบกิจการโรงงาน พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
9. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในพื้นที่ที่อยู่ในกำกับดูแลและใช้ประโยชน์ของราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือหน่วยงานอื่นของรัฐ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
10. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในสวนสาธารณะของรัฐวิสาหกิจหรือหน่วยงานอื่นของรัฐ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
11. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในรัฐวิสาหกิจและหน่วยงานอื่นของรัฐ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
12. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์รอบสถานศึกษา พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
13. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดเวลาห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
14. ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการตักเตือนหรือสั่งให้ระงับหรือแก้ไขการกระทำ รวมถึงการสั่งให้ระงับการเผยแพร่สื่อโฆษณา พ.ศ. 2568 PDF  NEW!

ระเบียบคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

1. ระเบียบคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ว่าด้วยหลักเกณฑ์การเปรียบเทียบตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 PDF
2. ระเบียบคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ว่าด้วยหลักเกณฑ์การเปรียบเทียบตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2557 PDF
3. ระเบียบคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการขอรับการสนับสนุนเพื่อการบำบัดรักษาหรือฟื้นฟูสภาพผู้ติดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2567  PDF  NEW!
4. ระเบียบคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ว่าด้วยหลักเกณฑ์การเปรียบเทียบ ตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2568 PDF  NEW!

คำสั่งคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

1. คำสั่งคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง การมอบหมายให้ดำเนินการเปรียบเทียบตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 PDF
2. คำสั่งคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง การมอบหมายให้ดำเนินการเปรียบเทียบตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 (ฉบับที่ 2) PDF

คำสั่งคณะกรรมการนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แห่งชาติ

1. คำสั่งคณะกรรมการนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แห่งชาติ ที่ 5/2561 เรื่อง แต่งตั้งคณะอนุกรรมการป้องกันและปราบปรามการกระทำผิดตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 PDF

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สถานที่ซึ่งให้จัดกิจรรมพิเศษระดับชาติหรือนานาชาติ พ.ศ. 2568 PDF  NEW!

ระเบียบกรมควบคุมโรค

1. ระเบียบกรมควบคุมโรค ว่าด้วย หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการจ่ายเงินสินบนรางวัลและค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 พ.ศ. 2555 PDF
2. ระเบียบกรมควบคุมโรค ว่าด้วย หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการจ่ายเงินสินบนรางวัลและค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2556 PDF

ประกาศกรมควบคุมโรค

1. ประกาศกรมควบคุมโรค เรื่อง หลักเกณฑ์การแบ่งเงินรางวัลหรือวิธีปฏิบัติในการจ่ายเงิน และแบบการขอรับเงินสินบนรางวัล ตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2566 PDF  NEW!
2. ประกาศกรมควบคุมโรค เรื่อง หลักเกณฑ์การจ่ายเงินค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานตามระเบียบกรมควบคุมโรคว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการจ่ายเงินสินบนรางวัลและค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2556 PDF  NEW!
3. ประกาศกรมควบคุมโรค เรื่อง แนวทางการกำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ในสถานที่หรือบริเวณใกล้เคียงสถานศึกษา พ.ศ. 2569 PDF  NEW!
4. ประกาศกรมควบคุมโรค เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการตรวจสอบอาการมึนเมา พ.ศ. 2569 PDF  NEW!

คำสั่งกรมควบคุมโรค

1. คำสั่งกรมควบคุมโรค ที่ 1071/2555 เรื่อง การมอบหมายในการหักค่าปรับและการอนุมัติสั่งจ่ายเงินสินบนรางวัลและค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 PDF
2. คำสั่งกรมควบคุมโรค ที่ 2172/2566 เรื่อง กำหนดผู้เป็นหัวหน้าองค์คณะในการปรับเป็นพินัย PDF  NEW!

ระเบียบคณะกรรมการนโยบายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แห่งชาติ

1. ระเบียบคณะกรรมการนโยบายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แห่งชาติ ว่าด้วยการเลือกและการแต่งตั้งที่ปรึกษาคณะกรรมการนโยบายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แห่งชาติ พ.ศ. 2567 PDF  NEW!