เงินภาษี 2% คุ้มค่าแค่ไหน? สสส. กับผลลัพธ์ 25 ปีของการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย

เงินภาษี 2% ที่จัดสรรให้สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ไม่ได้เป็นเพียงงบประมาณสำหรับการรณรงค์ แต่เป็นการลงทุนเพื่อพัฒนาระบบสุขภาพ สร้างองค์ความรู้ สนับสนุนมาตรการทางกฎหมายและนโยบาย ตลอดจนขับเคลื่อนความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อป้องกันและลดผลกระทบจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย

ตลอด 25 ปีที่ผ่านมา การดำเนินงานด้านการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ครอบคลุมตั้งแต่การสร้างความตระหนักรู้ในสังคม การรณรงค์ลด ละ เลิกดื่ม การพัฒนาระบบดูแลผู้มีปัญหาการดื่ม การผลักดันกฎหมาย ไปจนถึงการสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจเชิงนโยบายและความร่วมมือระดับนานาชาติ

1. ผลประเมินแผนควบคุมแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2561–2565

ผลการประเมินแผนควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2561–2565 สะท้อนผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์และความก้าวหน้าของตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงาน

• ผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์: เงินลงทุน สสส. 1,540 ล้านบาท ได้รับผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์ 9,444 ล้านบาท

• อัตราผลประโยชน์ต่อเงินลงทุน: เงินลงทุน 1 บาท สร้างผลประโยชน์ที่ประเมินได้ 6.13 บาท

• ตัวชี้วัดที่มีผลการดำเนินงานดีขึ้น: 32 จาก 41 ตัว หรือร้อยละ 78

ผลประโยชน์ที่ประเมินได้จำแนกตามประเภท

• การลดการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์: 6,133 ล้านบาท หรือร้อยละ 64.9

• การลดอุบัติเหตุ: 2,519 ล้านบาท

• การลดโรคและความรุนแรง: 651 ล้านบาท

• งานประเพณีและพื้นที่ปลอดเหล้า: 141 ล้านบาท

หมายเหตุ: ตัวเลขผลประโยชน์เป็นการประเมินทางเศรษฐศาสตร์ ไม่ใช่เงินสดที่รัฐได้รับคืนโดยตรง

2. สสส. นำเงิน 2% ไปทำอะไรบ้าง? 5 กลยุทธ์หลักตลอด 25 ปี

2.1 รณรงค์ให้คนลด ละ เลิกดื่ม

การรณรงค์งดเหล้าเข้าพรรษาเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญที่ส่งเสริมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในระดับประชากร

ผลการศึกษาพบว่า ปริมาณการบริโภคแอลกอฮอล์ลดลงประมาณร้อยละ 10 ในช่วงรณรงค์ เมื่อเปรียบเทียบกับแนวโน้มตามปกติ ขณะที่ข้อมูลปี พ.ศ. 2568 ระบุว่ามีผู้ร่วมงดตลอดช่วงเข้าพรรษา 8.6 ล้านคน โดยมีผู้ที่งดตลอดช่วงเข้าพรรษา 4.5 ล้านคน และครัวเรือนประหยัดค่าใช้จ่ายได้ประมาณ 14,949 ล้านบาทในช่วง 3 เดือน

นอกจากนี้ ค่านิยมการให้เครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นของขวัญลดลงจากร้อยละ 30.2 เหลือร้อยละ 9 ภายหลังการรณรงค์ “ให้เหล้าเท่ากับแช่ง” ในช่วง พ.ศ. 2551–2560

2.2 สร้างระบบช่วยเหลือผู้มีปัญหาการดื่ม

การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ไม่ได้จำกัดอยู่ที่การป้องกันและการรณรงค์เท่านั้น แต่ยังครอบคลุมการพัฒนาระบบบริการสุขภาพเพื่อช่วยเหลือผู้มีปัญหาการดื่มอย่างต่อเนื่อง

การดำเนินงานประกอบด้วยการสนับสนุนแผนงานพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.) การพัฒนาระบบบริการตั้งแต่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลจนถึงโรงพยาบาลระดับตติยภูมิ การสนับสนุนการคัดกรองปัญหาการดื่ม ตลอดจนการพัฒนาศักยภาพบุคลากรสาธารณสุขและแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้อง

จำนวนผู้ได้รับการคัดกรอง 262,355 คน และการคัดกรองในกลุ่มต่าง ๆ จำนวน 10.3 ล้านคนในปี พ.ศ. 2562

2.3 ผลักดันกฎหมายและนโยบาย

สสส. มีบทบาทสนับสนุนการขับเคลื่อนนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ผ่านความร่วมมือของภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคประชาสังคม และเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง โดยใช้แนวคิด “สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา” เป็นกรอบหนึ่งในการเชื่อมโยงพลังจากหลายภาคส่วน

การดำเนินงานครอบคลุมการสนับสนุนการพัฒนากฎหมาย การเสริมศักยภาพหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์เพื่อประเมินมาตรการควบคุม เช่น มาตรการภาษีและการกำหนดเวลาจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ข้อมูลเหล่านี้มีความสำคัญต่อการพิจารณาทางเลือกเชิงนโยบายที่คำนึงถึงผลกระทบต่อสุขภาพและสังคม

2.4 สร้างหลักฐานและองค์ความรู้

การวิจัยและข้อมูลที่มีคุณภาพเป็นรากฐานสำคัญของการกำหนดนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สสส. สนับสนุนการพัฒนาองค์ความรู้ผ่านหน่วยงานวิจัยและเครือข่ายวิชาการ รวมถึงศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.)

การดำเนินงานครอบคลุมการศึกษาสถานการณ์การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การสำรวจสุขภาพประชาชน การประเมินผลมาตรการ และการเผยแพร่ผลงานวิจัยในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ เพื่อให้การกำหนดนโยบายมีหลักฐานรองรับและสามารถประเมินผลได้อย่างเป็นระบบ

2.5 สร้างเครือข่ายและขับเคลื่อนความร่วมมือระดับโลก

การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วน ทั้งด้านสุขภาพ กฎหมาย การศึกษา การวิจัย และภาคประชาสังคม การสร้างเครือข่ายและพัฒนาศักยภาพบุคลากรจึงเป็นส่วนสำคัญของการดำเนินงานในระยะยาว

ประเทศไทยยังมีบทบาทในการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ด้านนโยบายกับนานาชาติ โดยองค์ความรู้และประสบการณ์จากประเทศไทยมีส่วนเชื่อมโยงกับการพัฒนากรอบการดำเนินงานควบคุมแอลกอฮอล์ระดับโลกขององค์การอนามัยโลก (WHO) พ.ศ. 2565–2573

3. เงินภาษี 2% สร้างความคุ้มค่าอย่างไร?

เงินลงทุนที่เชื่อมโยงกับผลลัพธ์ทางสังคม

ตัวอย่างที่นำเสนอในเอกสารประกอบคือ เบียร์ 1 กระป๋อง ราคาขาย 38.52 บาท รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม โดยมีเงินจัดสรรเข้ากองทุน สสส. 29 สตางค์ต่อกระป๋อง ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าเงินจัดสรรเพียงส่วนหนึ่งสามารถสนับสนุนการทำงานที่ครอบคลุมทั้งการรณรงค์ การวิจัย การพัฒนาระบบบริการ และการผลักดันนโยบาย

ความคุ้มค่าใน 4 มิติ

• เศรษฐศาสตร์: ผลประเมินระบุว่าเงินลงทุน 1 บาทก่อให้เกิดผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์ที่ประเมินได้ 6.13 บาท

• สุขภาพ: สนับสนุนการลดการดื่ม ลดความเสี่ยงจากอุบัติเหตุและผลกระทบต่อสุขภาพ ตลอดจนพัฒนาการเข้าถึงบริการช่วยเหลือ

• ระบบนโยบาย: สนับสนุนงานวิจัย การพัฒนาบุคลากร และการสร้างหลักฐานประกอบการตัดสินใจ

• ความยั่งยืน: ลงทุนในระบบ กลไก และเครือข่ายความร่วมมือที่สามารถดำเนินงานต่อเนื่อง ไม่จำกัดอยู่เพียงกิจกรรมรณรงค์ระยะสั้น

4. ย้อนรอย 2 ทศวรรษ สสส. กับบทบาทการควบคุมสุราในประเทศไทย

ย้อนฟังเส้นทางและหมุดหมายสำคัญของ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ตลอดระยะเวลา 2 ทศวรรษ ในการขับเคลื่อน มาตรการ นโยบาย และแคมเปญสังคม เพื่อลดการดื่มสุราและสร้างสุขภาวะที่ดีให้กับคนไทย

ทศวรรษแรก: บทบาท สสส. ในการควบคุมสุรา

พ.ศ. 2544–2556

เริ่มต้นจากการก่อตั้งกองทุน และการวางรากฐานนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ผ่านแคมเปญสังคมที่สร้างการรับรู้ในวงกว้าง

• พ.ศ. 2544: ก่อตั้ง สสส. อย่างเป็นทางการ โดยจัดตั้งจากเงินภาษีจัดเก็บเพิ่ม 2%

• พ.ศ. 2546: ริเริ่มแคมเปญ "งดเหล้าเข้าพรรษา" เป็นปีแรก และก่อตั้งสำนักงานเครือข่ายองค์กรรอบรู้เรื่องเหล้า (สคล.)

• พ.ศ. 2547: จัดตั้งศูนย์วิจัยปัญหาการดื่มสุรา (ศวส.)

• พ.ศ. 2548: เคลื่อนไหวคัดค้านการนำ "เบียร์ช้าง" เข้าเข้าสู่ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

• พ.ศ. 2549: รณรงค์สร้างค่านิยมใหม่ "กฐินปลอดเหล้า" สู่ "งานศพปลอดเหล้า" ในปี 2550

• พ.ศ. 2550: มาตรการขึ้นภาษีสุรา ส่งผลให้ปริมาณการดื่มต่อหัวลดลง -6.7% (Zayar และคณะ 2026)

• พ.ศ. 2551: ประกาศใช้ พ.ร.บ. ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พร้อมสโลแกนรณรงค์ติดหู "ให้เหล้าเท่ากับแช่ง"

• พ.ศ. 2552: จัดทำโครงการโซนนิ่งและแผนที่ร้านเหล้ารอบสถานศึกษา/มหาวิทยาลัย

• พ.ศ. 2556: ปรับโครงสร้างภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ส่งผลให้อัตราการดื่มต่อหัวลดลง -9.3% (Zayar และคณะ 2026)

ทศวรรษที่สอง: ขึ้นเวทีโลก และยันต้านกระแสผ่อนกฎ

พ.ศ. 2557–2569

ก้าวสู่การยกระดับการทำงานบนเวทีระดับสากล พร้อมกับการรับมือและคัดค้านนโยบายผ่อนคลายการควบคุมสุราในประเทศ

• พ.ศ. 2557: แนวโน้มพฤติกรรมการดื่มหนักของผู้บริโภคเริ่มลดลงอย่างเห็นได้ชัด (Talek และคณะ 2024)

• พ.ศ. 2560: ผลจากการปฏิรูปภาษี ส่งผลให้อัตราการดื่มต่อหัวลดลงมากถึง -23% (Zayar และคณะ 2026)

• พ.ศ. 2561: ก้าวสู่ระดับนานาชาติ นำเสนอการดำเนินงานบนเวที UN NCDs (สหประชาชาติว่าด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง)

• พ.ศ. 2562: ประชุมสมัชชาอนามัยโลก WHA72 เผยอัตราการเสียชีวิตจากเหล้าลดลง -25% (สุปรีดา 2563)

• พ.ศ. 2565: WHA75 ให้การรับรองแผนปฏิบัติการลดอันตรายจากแอลกอฮอล์ระดับโลก (Global Alcohol Action Plan 2022–2030)

• พ.ศ. 2567: ผลกระทบจากมาตรการนำร่องเปิดสถานบริการถึงตี 4 พบสถิติ เมาแล้วขับเพิ่มขึ้นสูงถึง +117% (ศวส. 2568)

• พ.ศ. 2568: จับตาการเสนอ พ.ร.บ. ฉบับที่ 2 ที่มีทิศทางปลดล็อกการขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ช่วงบ่าย

• พ.ศ. 2569: การรับมือกับ ร่างกฎหมายยุติเงิน 2% ที่อาจส่งผลกระทบต่อกองทุนสร้างเสริมสุขภาพ

สรุปภาพรวม: การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ตลอด 20 ปีที่ผ่านมา ถือเป็นบทเรียนสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงการทำงานร่วมกันระหว่างมาตรการทางกฎหมาย ภาษี และกระแสสังคมในการลดผลกระทบทางสุขภาพของประชาชน

5. เอกสารอ้างอิง

ผลประเมินแผนควบคุมแอลกอฮอล์ 2561–2565

• สุรศักดิ์ ไชยสงค์, กมลพัฒน์ มากแจ้ง, กฤษณี สระมุณี, ร่มตะวัน กาลพัฒน์, โศภิต นาสืบ, สุรัชดา ชนโสภณ, และคณะ. รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการประเมินผลลัพธ์และผลกระทบเชิงเศรษฐศาสตร์ของแผนควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และสิ่งเสพติด ปี 2561–2565. มหาสารคาม: A-HPRU มหาวิทยาลัยมหาสารคาม; 2568.

รณรงค์ให้คนลด ละ เลิกดื่ม

• Saengow U, Patanavanich R, Suriyawongpaisul P, et al. The effect of an annual temporary abstinence campaign on population-level alcohol consumption in Thailand: a time-series analysis of 23 years. BMJ Glob Health. 2024;9(7).

• สุริยัน บุญแท้. ประเมินผลการรณรงค์งดเหล้าเข้าพรรษา ปี 2568. สงขลา: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; 2568.

ผลักดันกฎหมายและนโยบาย

• Thamarangsi T. The “triangle that moves the mountain” and Thai alcohol policy development: four case studies. Contemp Drug Probl. 2009;36(1-2):245-81.

• Sornpaisarn B, Rehm J. Strategies used to initiate the first alcohol control law in Thailand: lessons learned for other low- and middle-income countries. Int J Drug Policy. 2020;86:102975.

• Zayar NN, Vichitkunakorn P, Aekplakorn W, et al. Impact of alcohol excise taxation and structural reforms on per capita consumption in Thailand, 1995-2021. Int J Drug Policy. 2026;150:105191.

• มติชนออนไลน์. สสส.-เครือข่ายงดเหล้า ดันกิจกรรมใหม่ "วิ่งพักตับ" เสริมแคมเปญงดเหล้าเข้าพรรษา [อินเทอร์เน็ต]. 4 ก.ค. 2562.

• ผู้จัดการออนไลน์. ปชช.75% เมินเหล้าเป็นของขวัญปีใหม่ ร่วมรณรงค์ "ให้เหล้าเท่ากับแช่ง" [อินเทอร์เน็ต]. 22 ธ.ค. 2552. https://mgronline.com/qol/detail/9520000156778

• Hfocus. สสส.องค์กรต้นแบบ สร้างกลยุทธ์ใหม่ 'เลิกเหล้า' [อินเทอร์เน็ต]. 7 มิ.ย. 2556. https://www.hfocus.org/content/2013/06/3330

• ช่อง 8. สสส.เผย คนให้เหล้าเป็นของขวัญปีใหม่ ลดลงเหลือร้อยละ 9 [อินเทอร์เน็ต]. 27 ธ.ค. 2560. https://www.thaich8.com/news_detail/56446

สร้างระบบช่วยเหลือผู้มีปัญหาการดื่ม

• แผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.). ทศวรรษแห่งการเรียนรู้และการขับเคลื่อนกึ่งทศวรรษแผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต; 2557.

• Waleewong O, Khampang R, Wichaidit W, Tangjit A, editors. Progress in implementation of alcohol policy in Thailand during 2008-2019. Nonthaburi: IHPP; 2020.

• สำนักงานคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ กรมควบคุมโรค. แนวปฏิบัติการคัดกรองและบำบัดรักษาฟื้นฟูสภาพผู้มีปัญหาการดื่มสุรา. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2561 (ฉบับปรับปรุง 2568).

• Sornpaisarn B, Shield KD, Rehm J. Alcohol taxation policy in Thailand: implications for other low- to middle-income countries. Addiction. 2012;107(8):1372-84.

• ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา. ประชาชน 82.8% หนุนคงมาตรการจำกัดเวลาขายเหล้า–เบียร์ [ข่าวเผยแพร่]. สงขลา: ศวส.; 12 พ.ย. 2568.

• เกษมศักดิ์ จันดี. ถอดรหัสผลกระทบเชิงลึก: การปลดล็อกเวลาขายแอลกอฮอล์กับวิกฤตอุบัติเหตุทางถนนช่วงปีใหม่ 2569 [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศวส.; 2569.

ลงทุนในงานวิจัยและข้อมูล

• อุดมศักดิ์ แซ่โง้ว, อภิญญา เลาหประภานนท์, รัตติยา อักษรทอง. บทบาทศูนย์วิจัยปัญหาสุรากับนโยบายแอลกอฮอล์ในประเทศไทย. วารสารการสร้างเสริมสุขภาพไทย. 2565;1(1).

• เริงฤดี ปธานวนิช, วิชัย เอกพลากร, และคณะ. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 พ.ศ. 2567–2568. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2568.

• สสส. สสส. สานพลัง สวรส.-รามาฯ เปิดผลสำรวจสุขภาพคนไทยครั้งที่ 7 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สสส.; 2568.

• ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา. สถานการณ์การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย 2564 VS 2567 [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศวส.; 2568.

ขับเคลื่อนความร่วมมือระดับโลก

• สุปรีดา อดุลยานนท์. กลไก สสส. กับการขับเคลื่อนงานควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์. ใน: ประชุมวิชาการสุราระดับชาติ ครั้งที่ 11. สงขลา: ศวส.; 2563.

• World Health Organization. Global alcohol action plan 2022–2030. Geneva: WHO; 2024.

• Pongutta S, Suphanchaimat R, Patcharanarumol W, Tangcharoensathien V. Lessons from the Thai Health Promotion Foundation. Bull World Health Organ. 2019;97(3):213-20.

สัดส่วนเงินกองทุน สสส. ในเบียร์ 1 กระป๋อง

• Wichaidit W. Taxes in action: the use of taxes for harmful products for mental health in Thailand [presentation]. 2nd International Forum “¿Quién paga los daños?”; 2026 Sep 22.

เส้นเวลา 25 ปี (เฉพาะรายการที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มข้างบน)

• Talek M, Vichitkunakorn P, Assanangkornchai S, Wichaidit W. Global alcohol policy implementation in Thailand: a narrative review. Int J Alcohol Drug Res. 2024;12(S1).

Is the 2% Health Promotion Levy Worth It? The ThaiHealth Promotion Foundation and 25 Years of Alcohol Control in Thailand

The 2% earmarked tax revenue allocated to the Thai Health Promotion Foundation (ThaiHealth) is more than a budget for public awareness campaigns. It represents an investment in strengthening health systems, generating knowledge, supporting legislation and public policy, and fostering multisectoral collaboration to prevent and reduce the harms associated with alcohol consumption in Thailand.

Over the past 25 years, alcohol control efforts have spanned a broad range of activities, from raising public awareness and encouraging people to reduce or abstain from drinking to developing support services for people experiencing alcohol-related problems, advancing alcohol control legislation, and generating evidence to inform policy decisions and international collaboration.

1. Evaluation of the Alcohol Control Plan, 2018–2022

The evaluation of Thailand’s Alcohol Control Plan for 2018–2022 demonstrated measurable economic benefits and progress across key performance indicators.

• Estimated economic benefits: An investment of THB 1.54 billion by ThaiHealth generated an estimated THB 9.444 billion in economic benefits.

• Benefit-to-investment ratio: Every THB 1 invested generated an estimated THB 6.13 in economic benefits.

• Improved performance indicators: 32 of 41 indicators, or 78%, showed improvement.

Estimated Economic Benefits by Category

• Reduced alcohol consumption: THB 6.133 billion, or 64.9% of the total.

• Reduced road traffic accidents: THB 2.519 billion.

• Reduced disease burden and violence: THB 651 million.

• Alcohol-free traditional events and spaces: THB 141 million.

Note: These figures represent estimated economic benefits, not cash revenue directly returned to the government.

2. How Does ThaiHealth Use the 2% Levy? Five Key Strategies Over 25 Years

2.1 Encouraging People to Reduce or Stop Drinking

The annual Buddhist Lent abstinence campaign is one of Thailand’s key initiatives for encouraging changes in alcohol consumption at the population level.

Research found that alcohol consumption declined by approximately 10% during the campaign period compared with the expected trend under normal conditions. In 2025, campaign data indicated that 8.6 million people participated in abstinence during Buddhist Lent, including 4.5 million who abstained throughout the entire period. Participating households saved an estimated THB 14.949 billion over three months.

Social norms have also shifted. Between 2008 and 2017, following the “Giving Alcohol as a Gift Is Like Wishing Someone Harm” campaign, the proportion of people who gave alcoholic beverages as gifts declined from 30.2% to 9%.

2.2 Developing Support Systems for People Experiencing Alcohol-Related Problems

Alcohol control extends beyond prevention and public awareness campaigns. It also involves developing accessible and continuous health services for people experiencing problems related to alcohol use.

ThaiHealth has supported initiatives to strengthen care systems for people with alcohol-related problems, including the development of services ranging from subdistrict health-promoting hospitals to tertiary-care hospitals. These efforts include alcohol screening, health workforce development, and the implementation of relevant clinical guidelines.

Reported figures include 262,355 people screened and 10.3 million screening instances across various groups in 2019.

2.3 Advancing Alcohol Control Legislation and Public Policy

ThaiHealth has supported alcohol control policy development through collaboration among government agencies, academic institutions, civil society organizations, and relevant networks. One framework informing this approach is the “Triangle That Moves the Mountain,” which emphasizes bringing together knowledge, social engagement, and political action to address complex social problems.

Activities include supporting legislative development, strengthening the capacity of relevant organizations, and generating empirical evidence to evaluate control measures, such as alcohol taxation and restrictions on sales hours. This evidence helps inform policy choices that take health and social consequences into account.

2.4 Generating Research and Evidence

High-quality research and reliable data are essential foundations for effective alcohol control policy. ThaiHealth has supported knowledge generation through research institutions and academic networks, including the Centre for Alcohol Studies (CAS).

Activities include monitoring alcohol consumption patterns, supporting population health surveys, evaluating policy measures, and disseminating research through international academic journals. These efforts help ensure that policy decisions are evidence-informed and that interventions can be systematically evaluated.

2.5 Building Networks and Advancing Global Collaboration

Effective alcohol control requires cooperation across multiple sectors, including health, law, education, research, and civil society. Building networks and strengthening professional capacity are therefore essential to sustaining long-term progress.

Thailand has also contributed to international policy dialogue. Its experience and accumulated knowledge have helped inform discussions on global alcohol control, including the World Health Organization’s Global Alcohol Action Plan 2022–2030.

3. How Does the 2% Levy Deliver Value?

An Investment That Generates Social Benefits

One illustrative example presented in the supporting materials is a can of beer priced at THB 38.52, inclusive of value-added tax. Of this amount, THB 0.29 is allocated to ThaiHealth.

This example illustrates how a relatively small allocation can support a broad range of activities, including public awareness campaigns, research, health service development, and policy advocacy.

Four Dimensions of Value

• Economic value: The evaluation estimated that every THB 1 invested generated THB 6.13 in economic benefits.

• Health benefits: Initiatives support reduced alcohol consumption, lower risks of traffic accidents and other health harms, and improved access to assistance and treatment.

• Policy and system development: Funding supports research, workforce development, and the generation of evidence for informed decision-making.

• Long-term sustainability: Investment strengthens systems, mechanisms, and collaborative networks that can continue operating beyond short-term campaigns.

4. A Two-Decade Journey: ThaiHealth and Alcohol Control in Thailand

Explore the key milestones in the work of the Thai Health Promotion Foundation (ThaiHealth) over two decades, advancing alcohol control through policy measures, legislation, and public campaigns to reduce alcohol consumption and improve the health and well-being of the Thai population.

The First Decade: Laying the Foundations for Alcohol Control

2001–2013

This period marked the establishment of ThaiHealth and the foundations of Thailand’s alcohol control policies, supported by public campaigns that raised awareness and encouraged social change.

• 2001: The Thai Health Promotion Foundation (ThaiHealth) was officially established, funded through an additional 2% earmarked tax on specified sources of excise tax revenue.

• 2003: Thailand’s annual Buddhist Lent Alcohol Abstinence Campaign was launched, and the StopDrink Network (SDN) was established.

• 2004: The Centre for Alcohol Studies (CAS) was established.

• 2005: Civil society groups mobilized against the proposed listing of Chang Beer on the Stock Exchange of Thailand.

• 2006: The Alcohol-Free Kathin campaign promoted alcohol-free Buddhist robe-offering ceremonies, followed by the Alcohol-Free Funerals campaign in 2007.

• 2007: An increase in alcohol taxation was associated with a 6.7% reduction in per capita alcohol consumption (Zayar et al., 2026).

• 2008: Thailand enacted the Alcoholic Beverage Control Act, alongside the memorable public campaign slogan “Giving Alcohol as a Gift Is Like Wishing Someone Harm.”

• 2009: Initiatives were developed to promote alcohol outlet zoning and map alcohol retailers around schools and universities.

• 2013: Alcohol taxation was restructured, with a reported 9.3% reduction in per capita alcohol consumption (Zayar et al., 2026).

The Second Decade: Global Engagement and Responses to Regulatory Relaxation

2014–2026

Thailand expanded its engagement in international policy forums while responding to domestic proposals to relax alcohol control regulations.

• 2014: Trends in heavy drinking began to show a notable decline (Talek et al., 2024).

• 2017: The effects of tax reform were associated with a reduction in per capita alcohol consumption of up to 23% (Zayar et al., 2026).

• 2018: Thailand presented its alcohol control experience at the United Nations High-Level Meeting on Noncommunicable Diseases (UN NCDs).

• 2019: At the 72nd World Health Assembly (WHA72), Thailand highlighted progress in reducing alcohol-related harm, including a reported 25% decline in alcohol-attributable mortality (Supreeda, 2020).

• 2022: The 75th World Health Assembly (WHA75) endorsed the Global Alcohol Action Plan 2022–2030.

• 2024: Following a pilot policy extending entertainment venue operating hours until 4 a.m., reported data indicated an increase of up to 117% in drink-driving incidents (CAS, 2025).

• 2025: Proposed amendments to the Alcoholic Beverage Control Act raised concerns about potential relaxation of restrictions on afternoon alcohol sales.

• 2026: Proposals to terminate the 2% earmarked funding mechanism raised concerns about potential implications for sustainable health promotion financing.

Key takeaway: Thailand’s experience in alcohol control over the past two decades highlights the role of legislation, taxation, and public engagement in working together to reduce alcohol-related harm and protect population health.

5. References

Evaluation of the Alcohol Control Plan, 2018–2022

• Chaisong S, Makjang K, Sramunee K, Kalaphan R, Nasueb S, Chonsophon S, et al. Final report: Evaluation of the outcomes and economic impacts of the Alcohol and Substance Control Plan, 2018–2022. Mahasarakham: Alcohol and Health Policy Research Unit (A-HPRU), Mahasarakham University; 2025.

Public Campaigns to Reduce or Stop Drinking

• Saengow U, Patanavanich R, Suriyawongpaisul P, et al. The effect of an annual temporary abstinence campaign on population-level alcohol consumption in Thailand: a time-series analysis of 23 years. BMJ Global Health. 2024;9(7).

• Boonthae S. Evaluation of the 2025 Buddhist Lent alcohol abstinence campaign. Songkhla: Centre for Alcohol Studies; 2025.

Alcohol Control Legislation and Public Policy

• Thamarangsi T. The “triangle that moves the mountain” and Thai alcohol policy development: four case studies. Contemporary Drug Problems. 2009;36(1–2):245–281.

• Sornpaisarn B, Rehm J. Strategies used to initiate the first alcohol control law in Thailand: lessons learned for other low- and middle-income countries. International Journal of Drug Policy. 2020;86:102975.

• Zayar NN, Vichitkunakorn P, Aekplakorn W, et al. Impact of alcohol excise taxation and structural reforms on per capita consumption in Thailand, 1995–2021. International Journal of Drug Policy. 2026;150:105191.

• Matichon Online. ThaiHealth and alcohol abstinence networks promote the “Liver Rest Run” initiative to strengthen the Buddhist Lent abstinence campaign [Internet]. 4 July 2019.

• Manager Online. 75% of the public reject alcohol as a New Year gift and join the “Giving Alcohol as a Gift Is Like Wishing Someone Harm” campaign [Internet]. 22 December 2009. Available from: https://mgronline.com/qol/detail/9520000156778

• Hfocus. ThaiHealth as a model organization: developing new strategies to help people quit drinking [Internet]. 7 June 2013. Available from: https://www.hfocus.org/content/2013/06/3330

• Channel 8. ThaiHealth reports that the proportion of people giving alcohol as a New Year gift has fallen to 9% [Internet]. 27 December 2017. Available from: https://www.thaich8.com/news_detail/56446

Support Systems for People Experiencing Alcohol-Related Problems

• Alcohol-Related Problem Care System Development Programme. A decade of learning and progress in developing care systems for people experiencing alcohol-related problems. Nonthaburi: Department of Mental Health; 2014.

• Waleewong O, Khampang R, Wichaidit W, Tangjit A, editors. Progress in implementation of alcohol policy in Thailand during 2008–2019. Nonthaburi: International Health Policy Program (IHPP); 2020.

• Office of the Alcoholic Beverage Control Committee, Department of Disease Control. Guidelines for screening, treatment, and rehabilitation of people experiencing alcohol-related problems. Nonthaburi: Department of Disease Control; 2018. Revised edition, 2025.

• Sornpaisarn B, Shield KD, Rehm J. Alcohol taxation policy in Thailand: implications for other low- to middle-income countries. Addiction. 2012;107(8):1372–1384.

• Centre for Alcohol Studies. 82.8% of the public support maintaining restrictions on alcohol sales hours [press release]. Songkhla: CAS; 12 November 2025.

• Chandi K. Examining the wider impacts: Relaxing alcohol sales hours and the road traffic accident crisis during New Year 2026 [Internet]. Songkhla: Centre for Alcohol Studies; 2026.

Research and Data Generation

• Saengow U, Laohaprapanon A, Aksornthong R. The role of the Centre for Alcohol Studies in alcohol policy in Thailand. Thai Health Promotion Journal. 2022;1(1).

• Patanavanich R, Aekplakorn W, et al. The 7th Thai National Health Examination Survey, 2024–2025. Nonthaburi: Health Systems Research Institute; 2025.

• Thai Health Promotion Foundation. ThaiHealth joins forces with the Health Systems Research Institute and Ramathibodi Hospital to release findings from the 7th Thai National Health Examination Survey [Internet]. Bangkok: ThaiHealth; 2025.

• Centre for Alcohol Studies. Alcohol consumption in Thailand: 2021 vs. 2024 [Internet]. Songkhla: CAS; 2025.

Global Collaboration

• Adulyanon S. The ThaiHealth mechanism and the advancement of alcohol control in Thailand. In: Proceedings of the 11th National Alcohol Conference. Songkhla: Centre for Alcohol Studies; 2020.

• World Health Organization. Global alcohol action plan 2022–2030. Geneva: World Health Organization; 2024.

• Pongutta S, Suphanchaimat R, Patcharanarumol W, Tangcharoensathien V. Lessons from the Thai Health Promotion Foundation. Bulletin of the World Health Organization. 2019;97(3):213–220.

ThaiHealth’s Share of the Price of a Can of Beer

• Wichaidit W. Taxes in action: the use of taxes for harmful products for mental health in Thailand [presentation]. 2nd International Forum “¿Quién paga los daños?”; 22 September 2026.

Additional Reference for the Timeline

• Talek M, Vichitkunakorn P, Assanangkornchai S, Wichaidit W. Global alcohol policy implementation in Thailand: a narrative review. International Journal of Alcohol and Drug Research. 2024;12(S1)–27.

ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) เผยผลการทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับนโยบายจำกัดระดับแอลกอฮอล์ในเลือดระดับต่ำ พบหลักฐานจากต่างประเทศชี้ว่า การลดเกณฑ์ BAC สามารถสัมพันธ์กับการลดพฤติกรรมดื่มแล้วขับ อุบัติเหตุ และการบาดเจ็บ แต่ประสิทธิผลของนโยบายไม่ได้ขึ้นอยู่กับ “ตัวเลข BAC” เพียงอย่างเดียว หากขึ้นอยู่กับความเข้มแข็งของการบังคับใช้กฎหมาย เทคโนโลยี ระบบข้อมูล การฟื้นฟูผู้กระทำผิด และการสื่อสารสาธารณะที่ดำเนินการอย่างต่อเนื่อง

24 ประเทศใช้เกณฑ์ BAC ≤ 0.02 g/dL หรือ Zero Tolerance

ผลการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบครอบคลุมการศึกษา 39 เรื่อง จาก 5 ภูมิภาคทั่วโลก โดยพิจารณา 3 มิติสำคัญ ได้แก่ กลไกและการดำเนินนโยบาย BAC ระดับต่ำในต่างประเทศ ผลกระทบเชิงประจักษ์ของการลดเกณฑ์ BAC ต่ำกว่า 0.05 g/dL และ Zero Tolerance รวมถึงบริบทกฎหมายและระบบบังคับใช้ของประเทศไทย งานวิจัยส่วนใหญ่อยู่ในระดับความเสี่ยงปานกลางตามการประเมินด้วย ROBINS-I และไม่พบการศึกษาที่มีความเสี่ยงวิกฤต

การทบทวนพบว่า มี 24 ประเทศ ที่กำหนด BAC สำหรับผู้ขับขี่ทั่วไปที่ระดับไม่เกิน 0.02 g/dL หรือใช้แนวทาง Zero Tolerance โดยแบ่งเป็นประเทศที่ใช้เกณฑ์ BAC 0.02 g/dL จำนวน 10 ประเทศ เช่น นอร์เวย์ สวีเดน โปแลนด์ เอสโตเนีย โปรตุเกส และจีน และประเทศที่ใช้ Zero Tolerance หรือ BAC 0.00 g/dL จำนวน 14 ประเทศ สะท้อนแนวโน้มของนโยบายเชิงป้องกันที่เข้มงวดขึ้นเพื่อมุ่งลดการบาดเจ็บและการเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนน

หลักฐานต่างประเทศชี้ “ลด BAC” มีผล แต่บริบทการบังคับใช้สำคัญ

หลักฐานที่ทบทวนชี้ว่า การลดเกณฑ์ BAC จากระดับเดิมลงสู่ 0.03 หรือ 0.02 g/dL สามารถสัมพันธ์กับการลดพฤติกรรมดื่มแล้วขับ อุบัติเหตุ และการบาดเจ็บ ขณะที่ Zero Tolerance ให้ผลแตกต่างกันไปตามบริบท โดยความเข้มแข็งของระบบบังคับใช้ถือเป็นองค์ประกอบสำคัญของความสำเร็จ

ตัวอย่างเช่น ชิลี หลังลดเกณฑ์ BAC เหลือ 0.03 g/dL พบการบาดเจ็บลดลง 31–36% และอุบัติเหตุลดลง 32% ทันที ขณะที่ ไต้หวัน หลังลดเกณฑ์เหลือ 0.03 g/dL พบการเสียชีวิตและการบาดเจ็บลดลง 18% ในเวลากลางคืน ส่วน นอร์เวย์ ภายใต้เกณฑ์ BAC 0.02 g/dL พบสัดส่วนผู้ขับขี่ที่งดดื่มแอลกอฮอล์เด็ดขาดก่อนขับเพิ่มขึ้นจาก 82% เป็น 91% ซึ่งสะท้อนการเปลี่ยนแปลงบรรทัดฐานไปสู่แนวคิด “ดื่มแล้วไม่ขับ” และ จีน พบว่าสัดส่วนผู้เสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับแอลกอฮอล์ลดลง 7% ภายใต้เกณฑ์ BAC 0.02 g/dL

สำหรับ Zero Tolerance หรือ BAC 0.00 g/dL ผลลัพธ์ในประชากรทั่วไปมีความหลากหลายตามบริบทและความเข้มข้นของการบังคับใช้ ตัวอย่างเช่น บราซิล เมื่อใช้นโยบาย Zero Tolerance ควบคู่กับการบังคับใช้อย่างเข้มงวด พบว่าสามารถป้องกันการเข้ารักษาในโรงพยาบาลได้ถึง 440,599 ครั้ง ขณะที่ อุรุกวัย หลังใช้ BAC 0.00 g/dL พบอุบัติเหตุรุนแรงถึงชีวิตลดลง 21% ในช่วง 12 เดือนแรก

ไม่ใช่แค่ “ลดตัวเลข” แต่ต้องสร้างระบบบังคับใช้ให้พร้อม

การกำหนด BAC ระดับต่ำทำงานผ่านหลายกลไกร่วมกัน ทั้งการสร้างบรรทัดฐานใหม่เพื่อลด “พื้นที่สีเทา” ในการตัดสินใจและส่งสัญญาณว่า “ดื่มแล้วไม่ขับ” การเพิ่มความแน่นอนในการถูกตรวจจับผ่านการสุ่มตรวจลมหายใจหรือ Random Breath Testing (RBT) การใช้บทลงโทษแบบขั้นบันไดที่ได้สัดส่วนกับระดับ BAC และประวัติการกระทำผิด ตลอดจนการใช้เทคโนโลยี เช่น Alcohol Interlock ควบคู่กับโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและการฟื้นฟูผู้กระทำผิดซ้ำ

ดังนั้น การลดเกณฑ์เพียงอย่างเดียวจึงมีข้อจำกัด โดยเฉพาะต่อกลุ่มผู้ดื่มหนักและผู้กระทำผิดซ้ำ ซึ่งจำเป็นต้องมีมาตรการเสริมและการบังคับใช้อย่างจริงจัง เอกสารสรุปว่า ประสิทธิผลสูงสุดเกิดขึ้นเมื่อการกำหนด BAC ดำเนินควบคู่กับ การบังคับใช้กฎหมาย เทคโนโลยี การฟื้นฟู การสื่อสารสาธารณะ และระบบสนับสนุนอื่นอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง

ประเทศไทยยังมี “5 ช่องว่าง” ของระบบบังคับใช้

ปัจจุบันประเทศไทยกำหนดเกณฑ์ BAC แตกต่างกันตามกลุ่มผู้ขับขี่ โดยผู้ขับขี่ทั่วไปอยู่ที่ 0.05 g/dL ขณะที่กลุ่มเฉพาะ 4 กลุ่ม ได้แก่ ผู้มีอายุต่ำกว่า 20 ปี ผู้ใช้ใบอนุญาตขับขี่ชั่วคราว ผู้ใช้ใบอนุญาตผิดประเภท และผู้ไม่มีหรือถูกพักใช้ใบอนุญาต อยู่ที่ 0.02 g/dL ส่วนรถสาธารณะ/รถพาณิชย์กำหนดที่ 0.00 g/dL ตามข้อมูลที่รายงานในเอกสาร

อย่างไรก็ตาม การทบทวนพบช่องว่างเชิงระบบของการบังคับใช้กฎหมาย BAC ในประเทศไทย 5 ประการ ได้แก่ (1) การตรวจไม่ครอบคลุม โดยมักเข้มข้นในช่วงเทศกาล (2) ผลตรวจล่าช้าในคดีรุนแรง ซึ่งอาจทำให้ค่าที่ตรวจได้คลาดเคลื่อนจากระดับขณะขับขี่ (3) ฐานข้อมูลผู้กระทำผิดซ้ำไม่เชื่อมโยง (4) บทลงโทษไม่ผูกกับระดับ BAC ทำให้ผู้มีความเสี่ยงสูงอาจได้รับโทษใกล้เคียงกับผู้ที่เกินเกณฑ์เพียงเล็กน้อย และ (5) การสื่อสารไม่ต่อเนื่อง ซึ่งอาจทำให้ประชาชนมองว่าการบังคับใช้มุ่งจับผิดเพื่อค่าปรับมากกว่าการสร้างความปลอดภัย

จาก “การลดตัวเลข BAC” สู่ “การสร้างระบบที่พร้อม”

ผลการศึกษาจึงเสนอให้ประเทศไทยพิจารณาความพร้อมของระบบควบคู่ไปกับการตัดสินใจเรื่องเกณฑ์ BAC โดยมีทางเลือกเชิงนโยบายตั้งแต่การคงเกณฑ์ 0.05 g/dL แต่เพิ่มความเข้มงวดในการบังคับใช้ การลดเหลือ 0.02 g/dL ทันทีทุกกลุ่ม การปรับลดแบบเป็นระยะ (Phased-in) ไปจนถึงการควบคุมเข้มเฉพาะกลุ่มหรือพื้นที่เสี่ยง ทั้งนี้ เอกสารเตือนว่า หากระบบยังไม่มีความพร้อม การประกาศลดเกณฑ์ทันทีอาจเพิ่มภาระต่อระบบศาลและโรงพยาบาลมากกว่าการสร้างผลลัพธ์ด้านความปลอดภัย

ข้อเสนอเชิงนโยบายสู่การปฏิบัติประกอบด้วย การสุ่มตรวจตลอดปี (RBT) ให้เป็นมาตรการประจำวัน ไม่ใช่เฉพาะเทศกาล การจัดทำแนวปฏิบัติกลาง (SOP) และมาตรฐานเดียวในการตรวจ BAC ในกรณีอุบัติเหตุรุนแรง การกำหนดบทลงโทษแบบขั้นบันไดให้สอดคล้องกับปริมาณแอลกอฮอล์และประวัติคดี การพัฒนาฐานข้อมูลบูรณาการเชื่อมโยงตำรวจ–ศาล–ขนส่ง–คุมประพฤติ–สาธารณสุข การใช้มาตรการฟื้นฟูและบำบัดรักษาควบคู่กับการลงโทษสำหรับผู้กระทำผิดซ้ำ และการประเมินความพร้อมของระบบก่อนประกาศใช้เกณฑ์ 0.02 g/dL ทั่วประเทศ

ท้ายที่สุด เป้าหมายของนโยบายไม่ควรหยุดอยู่ที่การถกเถียงว่า “ตัวเลข BAC ควรเป็นเท่าไร” แต่ควรมุ่งไปสู่การสร้างระบบที่ทำให้มาตรการเกิดผลจริง ทั้งการตรวจจับที่ครอบคลุม การบังคับใช้ที่แน่นอนและเป็นธรรม ระบบข้อมูลที่เชื่อมโยง และการป้องกันการกระทำผิดซ้ำ เพื่อบรรลุเป้าหมายปลายทาง คือ “ลดอุบัติเหตุ การบาดเจ็บ และการเสียชีวิตจากการดื่มแล้วขับ”

อ้างอิง: พลเทพ วิจิตรคุณากร, อัจฉรา ประจงจีบ, และชฎาบุญ เจียรธนกฤติ. (2569). รายงานการศึกษาและทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ เรื่อง กลไกและผลกระทบการดำเนินนโยบายจำกัดปริมาณแอลกอฮอล์ในเลือดระดับต่ำในต่างประเทศ และสถานการณ์การบังคับใช้กฎหมายของประเทศไทย. ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.

วารสาร “เจาะประเด็นสุรา กับ ศวส.”

Alcohol Insights with CAS

วารสาร “เจาะประเด็นสุรา กับ ศวส.” จัดทำโดยศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) เพื่อเผยแพร่และถ่ายทอดองค์ความรู้ หลักฐานทางวิชาการ และข้อมูลสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สุขภาพ และนโยบายสาธารณะ สู่การรับรู้และการนำไปใช้ประโยชน์ของนักวิชาการ นักวิจัย ผู้กำหนดนโยบาย ผู้ปฏิบัติงาน สื่อมวลชน ภาคีเครือข่าย และประชาชนทั่วไป

วารสารนำเสนอประเด็นสำคัญและความท้าทายด้านแอลกอฮอล์ในสังคมไทย ผ่านบทความวิชาการ การวิเคราะห์สถานการณ์ และการสังเคราะห์หลักฐานที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การป้องกันและลดผลกระทบต่อสุขภาพและสังคม ตลอดจนการพัฒนานโยบายบนพื้นฐานของข้อมูลและหลักฐานเชิงประจักษ์ พร้อมนำเสนอผลงานวิชาการ หนังสือใหม่ และช่องทางการเข้าถึงองค์ความรู้ของ ศวส.

วารสารมุ่งเป็นพื้นที่กลางในการเชื่อมโยงงานวิจัย ข้อมูล และนโยบายสาธารณะ เพื่อส่งเสริมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ สนับสนุนการตัดสินใจอย่างมีข้อมูล และผลักดันการนำหลักฐานทางวิชาการไปใช้ประโยชน์ในการป้องกันและลดผลกระทบจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ อันจะนำไปสู่การสร้างสังคมไทยที่มีสุขภาวะและความปลอดภัยอย่างยั่งยืน

Alcohol Insights with CAS

Centre for Alcohol Studies (CAS)

Alcohol Insights with CAS is a publication of the Centre for Alcohol Studies (CAS), dedicated to disseminating knowledge, scientific evidence, and situation analyses related to alcohol, health, and public policy. The publication aims to make academic knowledge accessible and useful to researchers, policymakers, practitioners, media professionals, partner networks, and the general public.

The journal explores key issues and emerging challenges related to alcohol in Thai society through academic articles, situation analyses, and evidence synthesis. Its coverage includes alcohol control policies, the prevention and reduction of alcohol-related health and social harms, and the development of evidence-informed public policies. It also features new academic publications, research resources, and other channels for accessing CAS knowledge.

Alcohol Insights with CAS serves as a platform connecting research, data, and public policy. It seeks to encourage knowledge exchange, support informed decision-making, and promote the practical application of scientific evidence to prevent and reduce alcohol-related harms. Ultimately, the publication aspires to contribute to a healthier, safer, and more sustainable Thai society.

เอกสาร Conference Proceedings ฉบับนี้รวบรวมสาระสำคัญจากการประชุมวิชาการสุราระดับภูมิภาค ภาคอีสาน ภายใต้หัวข้อ “สมดุลแห่งอนาคต: พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ต่อการท่องเที่ยวที่ปลอดภัย และการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสุขภาพ” โดยนำเสนอองค์ความรู้ด้านสถานการณ์การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การขับเคลื่อนพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2568 บทบาทของกลไกระดับจังหวัด กรณีศึกษาจากพื้นที่ เวทีเสวนาทางวิชาการ ตลอดจนบทคัดย่อผลงานวิจัยและแนวปฏิบัติที่เป็นเลิศ เพื่อสนับสนุนการพัฒนานโยบายและการดำเนินงานควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์บนฐานข้อมูลเชิงประจักษ์อย่างสมดุลและยั่งยืน

Conference Proceedings การประชุมวิชาการสุราระดับภูมิภาค ภาคใต้ เป็นเอกสารวิชาการที่รวบรวมสาระสำคัญจากการประชุมวิชาการสุราระดับภูมิภาค ภาคใต้ ภายใต้หัวข้อ “สมดุลแห่งอนาคต: พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ต่อการท่องเที่ยวที่ปลอดภัย และการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสุขภาพ” ซึ่งจัดขึ้นเมื่อวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2569 ณ จังหวัดกระบี่ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นแหล่งรวบรวมองค์ความรู้ ข้อมูลเชิงประจักษ์ ประสบการณ์จากการดำเนินงานในพื้นที่ และข้อเสนอเชิงนโยบายด้านการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพื่อสนับสนุนการขับเคลื่อนพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ฉบับใหม่ในระดับจังหวัดและระดับภูมิภาค โดยเฉพาะในบริบทของภาคใต้ซึ่งมีความหลากหลายทั้งด้านเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว วัฒนธรรม ศาสนา และวิถีชุมชน

เนื้อหาภายในเล่มประกอบด้วยบทนำและกรอบแนวคิดของการประชุม กำหนดการประชุม การปาฐกถาพิเศษเกี่ยวกับการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจสุขภาพและการท่องเที่ยวที่ปลอดภัยภายใต้พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ฉบับใหม่ การบรรยายพิเศษด้านนโยบายแอลกอฮอล์กับเศรษฐกิจชุมชนและสุขภาพ การนำเสนอสถานการณ์การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในภาคใต้ ตลอดจนเวทีเสวนาที่นำเสนอกรณีศึกษาการใช้ข้อมูลเพื่อขับเคลื่อนนโยบาย การบังคับใช้กฎหมาย บทบาทของคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ระดับจังหวัด ภาคประชาสังคม และแนวทางการป้องกันเด็ก เยาวชน และกลุ่มเปราะบางจากการเข้าถึงและการตลาดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

นอกจากนี้ เอกสารยังรวบรวมบทคัดย่อผลงานวิจัยและผลงานแนวปฏิบัติที่เป็นเลิศ (Best Practice) จากหน่วยงานและเครือข่ายในพื้นที่ภาคใต้ ซึ่งสะท้อนบทเรียนการดำเนินงาน การประยุกต์ใช้ข้อมูลวิชาการในการพัฒนามาตรการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และนวัตกรรมการสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยในระดับชุมชน อันเป็นประโยชน์ต่อผู้กำหนดนโยบาย นักวิชาการ นักวิจัย บุคลากรด้านสาธารณสุข ภาคประชาสังคม และผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่ที่ต้องการนำองค์ความรู้ไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนานโยบายและการดำเนินงานด้านการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์อย่างมีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับบริบทของพื้นที่

การศึกษา ผลกระทบและการเปลี่ยนแปลงหลังจากการเปลี่ยนกฎหมายเกี่ยวกับสุราพื้นบ้าน/ชุมชนต่อพลวัตการผลิต การจำหน่าย และการบริโภคสุราในประเทศไทย: กรณีศึกษาเชิงพื้นที่แบบพหุภูมิภาค

งานวิจัยนี้ศึกษาผลกระทบและการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นภายหลังการปรับปรุงกฎหมายการผลิตสุราพื้นบ้าน/ชุมชน พ.ศ. 2565 โดยสำรวจสถานการณ์การผลิต การจำหน่าย และการบริโภคสุราในพื้นที่ 4 ภูมิภาคของประเทศไทย รวมถึงผลกระทบทางเศรษฐกิจ สังคม และการดำเนินนโยบายในระดับพื้นที่ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่ากฎหมายใหม่ช่วยลดข้อจำกัดในการเข้าสู่ระบบของผู้ผลิตรายย่อยและเปิดโอกาสทางเศรษฐกิจแก่ชุมชนมากขึ้น แต่ยังคงมีความท้าทายด้านมาตรฐานการผลิต กระบวนการอนุญาต การบังคับใช้กฎหมาย และการควบคุมคุณภาพผลิตภัณฑ์สุรา งานวิจัยนี้นำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสร้างสมดุลระหว่างการส่งเสริมเศรษฐกิจฐานรากกับการคุ้มครองสุขภาพและความปลอดภัยของประชาชนอย่างยั่งยืน

A Study of the Impacts and Changes Following the Reform of Traditional/Community Liquor Laws on the Dynamics of Alcohol Production, Distribution, and Consumption in Thailand: A Multi-Regional Case Study

This research examines the impacts and changes following the reform of Thailand’s community liquor production regulations in 2022. The study investigates alcohol production, distribution, and consumption across four regions of Thailand, as well as the economic, social, and policy implications of the legal changes at the local level. Findings indicate that the revised law has reduced barriers for small-scale producers and created new economic opportunities for communities. However, challenges remain regarding production standards, licensing procedures, law enforcement, public understanding, and product quality control. The study provides policy recommendations aimed at balancing grassroots economic development with the protection of public health and consumer safety in a sustainable manner.

งานวิจัยเรื่อง “ผลของโปรแกรมลดการตีตรา เพื่อเพิ่มการเข้าสู่บริการของผู้มีปัญหาการใช้สุรา จังหวัดพัทลุง” มุ่งศึกษาสถานการณ์และประสบการณ์การถูกตีตราของผู้มีปัญหาจากการดื่มสุรา ทั้งจากตนเอง ครอบครัว ชุมชน สังคม และบุคลากรสุขภาพ ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการเข้าถึงการบำบัดรักษา พร้อมทั้งพัฒนาและทดสอบโปรแกรมลดการตีตราเพื่อส่งเสริมการยอมรับ การสนับสนุนทางสังคม และเพิ่มโอกาสในการเข้าสู่ระบบบริการสุขภาพของผู้มีปัญหาสุรา อันนำไปสู่การดูแลรักษาและการฟื้นฟูที่มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

The study “The Effectiveness of Reduce Stigma Program for Enhancing Service among Alcohol used Disorder” investigates the experiences and forms of stigma faced by people with alcohol use problems, including self-stigma and stigma from families, communities, society, and healthcare providers, which can hinder access to treatment. The study develops and evaluates a stigma reduction program aimed at enhancing social support, reducing discrimination, and increasing access to healthcare and treatment services, thereby improving recovery and long-term care outcomes.

งานวิจัยเรื่อง “การพัฒนารูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน” ศึกษาสถานการณ์และปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการดื่มของผู้สูงอายุ รวมถึงบทบาทของทัศนคติ การสนับสนุนจากครอบครัว ชุมชน และหน่วยบริการสุขภาพ ตลอดจนการรับรู้ความสามารถของตนเองในการลดการดื่ม เพื่อนำไปสู่การพัฒนารูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่อาศัยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชนอย่างเหมาะสม อันจะช่วยส่งเสริมการลด ละ เลิกการดื่ม และยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน

The study “Development of a Behavioral Change Model for Alcohol Consumption among Older Adults through Family and Community Participation” examines alcohol consumption patterns and the factors influencing drinking behavior among older adults. It explores the roles of attitudes toward drinking, social support from families, communities, and healthcare services, as well as self-efficacy in reducing alcohol use. Based on these findings, the study develops a participatory behavioral change model aimed at promoting alcohol reduction and cessation, thereby enhancing the health and quality of life of older adults through sustainable family and community support.

งานวิจัยเรื่อง “การพัฒนารูปแบบชุมชนเพื่อคัดกรอง บำบัดแบบสั้น ส่งต่อระบบบำบัดรักษา และฟื้นฟูสมรรถภาพทางจิตและสังคมของผู้ที่มีปัญหาการใช้สุรา แบบครบวงจร” มุ่งศึกษาสถานการณ์และปัจจัยที่มีผลต่อการเข้าถึงบริการของผู้มีปัญหาจากการดื่มสุรา พร้อมพัฒนารูปแบบการคัดกรอง การบำบัดแบบสั้น การส่งต่อ และการฟื้นฟูทางจิตสังคมในระดับชุมชน โดยเน้นการมีส่วนร่วมของผู้ดื่ม ครอบครัว ชุมชน และบุคลากรสาธารณสุข เพื่อเพิ่มโอกาสการเข้าถึงการรักษาและสนับสนุนการลด ละ เลิกสุราอย่างยั่งยืน

The study “Community Model Development for Screening Brief Intervention referral system to complete cycle of Treatment, and Psychosocial Rehabilitation” aims to examine factors influencing access to care and to develop a community-based approach for alcohol screening, brief intervention, referral, and psychosocial rehabilitation. The model emphasizes the involvement of drinkers, families, communities, and healthcare providers to improve access to treatment and support sustainable alcohol reduction and recovery.

การวิเคราะห์สารปนเปื้อนสุราพื้นบ้าน/ชุมชนในประเทศไทย: กรณีศึกษาเชิงพื้นที่แบบพหุภูมิภาค

งานวิจัยนี้ศึกษาคุณภาพและความปลอดภัยของสุราพื้นบ้านและสุราชุมชนในประเทศไทย โดยตรวจวิเคราะห์สารสำคัญและสารปนเปื้อนในตัวอย่างสุราจาก 4 ภูมิภาค จำนวน 20 ตัวอย่าง ครอบคลุมสุรากลั่น เบียร์ ไวน์ และสาโท การศึกษามุ่งประเมินความสอดคล้องกับมาตรฐานคุณภาพของกรมสรรพสามิต รวมถึงการปนเปื้อนของสารที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ เช่น เมทานอล แอลดีไฮด์ เอทิลคาร์บาเมต และโลหะหนัก ผลการศึกษาช่วยสะท้อนสถานการณ์คุณภาพผลิตภัณฑ์สุราชุมชนในปัจจุบัน และเสนอแนวทางพัฒนามาตรฐานการผลิตเพื่อยกระดับความปลอดภัยของผู้บริโภคและความยั่งยืนของอุตสาหกรรมสุราชุมชนไทย

Analysis of Contaminants in Traditional and Community Alcoholic Beverages in Thailand: A Multi-Regional Case Study

This study investigates the quality and safety of traditional and community-produced alcoholic beverages in Thailand through laboratory analysis of key compounds and contaminants. Twenty alcohol samples collected from four regions of the country, including distilled spirits, beer, wine, and rice wine, were examined and compared against standards established by the Excise Department. The research assessed the presence of potentially harmful substances such as methanol, aldehydes, ethyl carbamate, and heavy metals. The findings provide important evidence on the current quality and safety status of community-produced alcoholic beverages and offer recommendations for improving production standards, consumer safety, and the sustainable development of Thailand’s community alcohol industry.

ข้อเท็จจริงและตัวเลขเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย พ.ศ. 2565–2568: ภายใต้การเปลี่ยนแปลงนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เป็นหนังสือที่รวบรวม วิเคราะห์ และนำเสนอข้อมูลสถานการณ์ล่าสุดเกี่ยวกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย ในช่วงปี พ.ศ. 2565–2568 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เกิดการเปลี่ยนแปลงสำคัญทั้งด้านนโยบาย กฎหมาย เศรษฐกิจ และสังคมที่เกี่ยวข้องกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

บรรณาธิการ

• ศ.ดร.พญ.สาวิตรี อัษณางค์กรชัย
• รศ.ดร.นพ.พลเทพ วิจิตรคุณากร
• ชฎาบุญ เจียรธนกฤติ

วัตถุประสงค์ของหนังสือ

หนังสือเล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่อรวบรวม วิเคราะห์ และนำเสนอข้อมูลสถานการณ์เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของประเทศไทยในช่วงที่มีการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายและบริบททางสังคมอย่างสำคัญ โดยครอบคลุมทั้งพฤติกรรมการบริโภค ผลกระทบด้านสุขภาพและเศรษฐกิจ การตลาดและวาทกรรมทางสังคม ตลอดจนการเปลี่ยนแปลงด้านกฎหมายและมาตรการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพื่อเป็นแหล่งข้อมูลอ้างอิงสำหรับนักวิชาการ ผู้กำหนดนโยบาย หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม รวมถึงสนับสนุนการกำหนดนโยบายและมาตรการที่มีประสิทธิภาพในการลดผลกระทบจากแอลกอฮอล์อย่างยั่งยืน

เนื้อหาภายในหนังสือ

หนังสือประกอบด้วย 6 บทหลัก ได้แก่

1. พฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์: สถานการณ์ปัจจุบันและแนวโน้มการเปลี่ยนแปลง
   • ปริมาณการบริโภคต่อหัว
   • ความชุกของนักดื่ม
   • พฤติกรรมการดื่มในวัยรุ่น
   • การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์นอกระบบภาษี
2. ผลกระทบของการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
   • ภาวะผิดปกติจากการดื่มสุรา
   • การเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล
   • ภาระโรคและการเสียชีวิต
   • ผลกระทบจากการดื่มของผู้อื่น (ภัยเหล้ามือสอง)
3. อุตสาหกรรมและตลาดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์: สถานการณ์ระดับโลกและในประเทศไทย
   • สถานการณ์ตลาดโลกและประเทศไทย
   • แนวโน้มอุตสาหกรรม
   • การตลาดออนไลน์
   • การปรับตัวของผู้ผลิตรายใหญ่และรายย่อย
4. พลวัตของนโยบายแอลกอฮอล์ในประเทศไทย
   • ความเคลื่อนไหวด้านนโยบาย พ.ศ. 2565–2568
   • กฎหมายและระเบียบใหม่ที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
5. ผลของนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย
   • ประสิทธิผลของมาตรการควบคุม
   • ผลกระทบทางเศรษฐกิจ สุขภาพ และสังคม
   • การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างภาษี
   • การผ่อนปรนข้อจำกัดด้านการขายและการผลิตสุรา
6. ความคิดเห็นและความรอบรู้ของประชาชนไทยต่อสถานการณ์และนโยบายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
   • ความคิดเห็นต่อนโยบายภาครัฐ
   • ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับผลกระทบของแอลกอฮอล์
   • วาทกรรมทางสังคมเกี่ยวกับนโยบายแอลกอฮอล์

Facts and Figures on Alcohol in Thailand 2022–2025: Amidst the Evolution of Alcohol Control Policies provides a comprehensive overview of alcohol-related situations in Thailand during 2022–2025, a period marked by significant changes in alcohol policies, legislation, economic conditions, and social contexts. The book compiles and analyzes the latest evidence to support informed policy discussions and public health decision-making.

Editors

• Prof. Dr. Sawitri Assanangkornchai
• Assoc. Dr. Prof. Polathep Vichitkunakorn
• Chadaboon Jiaratanakrit

Objectives

The book was developed to compile, analyze, and present up-to-date information on alcohol consumption, alcohol-related harms, market dynamics, social discourse, and policy developments in Thailand. It aims to serve as a key reference for researchers, policymakers, government agencies, civil society organizations, and other stakeholders working to prevent and reduce alcohol-related harm through evidence-based policies and interventions.

Contents

The publication is organized into six main chapters:

1. Alcohol Consumption Patterns: Current Situation and Trends
   • Per capita alcohol consumption
   • Prevalence of alcohol use
   • Youth drinking behaviors
   • Unrecorded alcohol consumption
2. Impacts of Alcohol Consumption
   • Alcohol use disorders
   • Hospital admissions
   • Alcohol-attributable diseases and deaths
   • Harm to others from drinking
3. Alcohol Industry and Market Trends
   • Global and Thai alcohol markets
   • Industry developments
   • Online alcohol marketing
   • Adaptation strategies of major and small-scale producers
4. Dynamics of Alcohol Policy in Thailand
   • Policy developments during 2022–2025
   • New alcohol-related laws and regulations
5. Effects of Alcohol Control Policies
   • Policy effectiveness
   • Economic, health, and social impacts
   • Excise tax reforms
   • Regulatory changes related to alcohol sales and production
6. Public Opinions and Alcohol Literacy in Thailand
   • Public attitudes toward alcohol policies
   • Knowledge and awareness of alcohol-related harms
   • Social discourse surrounding alcohol control policies

This book serves as an important evidence-based resource for understanding the evolving alcohol landscape in Thailand and the challenges of balancing economic interests with public health priorities.