เงินภาษี 2% คุ้มค่าแค่ไหน? สสส. กับผลลัพธ์ 25 ปีของการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย

เงินภาษี 2% ที่จัดสรรให้สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ไม่ได้เป็นเพียงงบประมาณสำหรับการรณรงค์ แต่เป็นการลงทุนเพื่อพัฒนาระบบสุขภาพ สร้างองค์ความรู้ สนับสนุนมาตรการทางกฎหมายและนโยบาย ตลอดจนขับเคลื่อนความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อป้องกันและลดผลกระทบจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย

ตลอด 25 ปีที่ผ่านมา การดำเนินงานด้านการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ครอบคลุมตั้งแต่การสร้างความตระหนักรู้ในสังคม การรณรงค์ลด ละ เลิกดื่ม การพัฒนาระบบดูแลผู้มีปัญหาการดื่ม การผลักดันกฎหมาย ไปจนถึงการสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจเชิงนโยบายและความร่วมมือระดับนานาชาติ

1. ผลประเมินแผนควบคุมแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2561–2565

ผลการประเมินแผนควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2561–2565 สะท้อนผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์และความก้าวหน้าของตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงาน

• ผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์: เงินลงทุน สสส. 1,540 ล้านบาท ได้รับผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์ 9,444 ล้านบาท

• อัตราผลประโยชน์ต่อเงินลงทุน: เงินลงทุน 1 บาท สร้างผลประโยชน์ที่ประเมินได้ 6.13 บาท

• ตัวชี้วัดที่มีผลการดำเนินงานดีขึ้น: 32 จาก 41 ตัว หรือร้อยละ 78

ผลประโยชน์ที่ประเมินได้จำแนกตามประเภท

• การลดการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์: 6,133 ล้านบาท หรือร้อยละ 64.9

• การลดอุบัติเหตุ: 2,519 ล้านบาท

• การลดโรคและความรุนแรง: 651 ล้านบาท

• งานประเพณีและพื้นที่ปลอดเหล้า: 141 ล้านบาท

หมายเหตุ: ตัวเลขผลประโยชน์เป็นการประเมินทางเศรษฐศาสตร์ ไม่ใช่เงินสดที่รัฐได้รับคืนโดยตรง

2. สสส. นำเงิน 2% ไปทำอะไรบ้าง? 5 กลยุทธ์หลักตลอด 25 ปี

2.1 รณรงค์ให้คนลด ละ เลิกดื่ม

การรณรงค์งดเหล้าเข้าพรรษาเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญที่ส่งเสริมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในระดับประชากร

ผลการศึกษาพบว่า ปริมาณการบริโภคแอลกอฮอล์ลดลงประมาณร้อยละ 10 ในช่วงรณรงค์ เมื่อเปรียบเทียบกับแนวโน้มตามปกติ ขณะที่ข้อมูลปี พ.ศ. 2568 ระบุว่ามีผู้ร่วมงดตลอดช่วงเข้าพรรษา 8.6 ล้านคน โดยมีผู้ที่งดตลอดช่วงเข้าพรรษา 4.5 ล้านคน และครัวเรือนประหยัดค่าใช้จ่ายได้ประมาณ 14,949 ล้านบาทในช่วง 3 เดือน

นอกจากนี้ ค่านิยมการให้เครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นของขวัญลดลงจากร้อยละ 30.2 เหลือร้อยละ 9 ภายหลังการรณรงค์ “ให้เหล้าเท่ากับแช่ง” ในช่วง พ.ศ. 2551–2560

2.2 สร้างระบบช่วยเหลือผู้มีปัญหาการดื่ม

การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ไม่ได้จำกัดอยู่ที่การป้องกันและการรณรงค์เท่านั้น แต่ยังครอบคลุมการพัฒนาระบบบริการสุขภาพเพื่อช่วยเหลือผู้มีปัญหาการดื่มอย่างต่อเนื่อง

การดำเนินงานประกอบด้วยการสนับสนุนแผนงานพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.) การพัฒนาระบบบริการตั้งแต่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลจนถึงโรงพยาบาลระดับตติยภูมิ การสนับสนุนการคัดกรองปัญหาการดื่ม ตลอดจนการพัฒนาศักยภาพบุคลากรสาธารณสุขและแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้อง

จำนวนผู้ได้รับการคัดกรอง 262,355 คน และการคัดกรองในกลุ่มต่าง ๆ จำนวน 10.3 ล้านคนในปี พ.ศ. 2562

2.3 ผลักดันกฎหมายและนโยบาย

สสส. มีบทบาทสนับสนุนการขับเคลื่อนนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ผ่านความร่วมมือของภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคประชาสังคม และเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง โดยใช้แนวคิด “สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา” เป็นกรอบหนึ่งในการเชื่อมโยงพลังจากหลายภาคส่วน

การดำเนินงานครอบคลุมการสนับสนุนการพัฒนากฎหมาย การเสริมศักยภาพหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์เพื่อประเมินมาตรการควบคุม เช่น มาตรการภาษีและการกำหนดเวลาจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ข้อมูลเหล่านี้มีความสำคัญต่อการพิจารณาทางเลือกเชิงนโยบายที่คำนึงถึงผลกระทบต่อสุขภาพและสังคม

2.4 สร้างหลักฐานและองค์ความรู้

การวิจัยและข้อมูลที่มีคุณภาพเป็นรากฐานสำคัญของการกำหนดนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สสส. สนับสนุนการพัฒนาองค์ความรู้ผ่านหน่วยงานวิจัยและเครือข่ายวิชาการ รวมถึงศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.)

การดำเนินงานครอบคลุมการศึกษาสถานการณ์การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การสำรวจสุขภาพประชาชน การประเมินผลมาตรการ และการเผยแพร่ผลงานวิจัยในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ เพื่อให้การกำหนดนโยบายมีหลักฐานรองรับและสามารถประเมินผลได้อย่างเป็นระบบ

2.5 สร้างเครือข่ายและขับเคลื่อนความร่วมมือระดับโลก

การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วน ทั้งด้านสุขภาพ กฎหมาย การศึกษา การวิจัย และภาคประชาสังคม การสร้างเครือข่ายและพัฒนาศักยภาพบุคลากรจึงเป็นส่วนสำคัญของการดำเนินงานในระยะยาว

ประเทศไทยยังมีบทบาทในการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ด้านนโยบายกับนานาชาติ โดยองค์ความรู้และประสบการณ์จากประเทศไทยมีส่วนเชื่อมโยงกับการพัฒนากรอบการดำเนินงานควบคุมแอลกอฮอล์ระดับโลกขององค์การอนามัยโลก (WHO) พ.ศ. 2565–2573

3. เงินภาษี 2% สร้างความคุ้มค่าอย่างไร?

เงินลงทุนที่เชื่อมโยงกับผลลัพธ์ทางสังคม

ตัวอย่างที่นำเสนอในเอกสารประกอบคือ เบียร์ 1 กระป๋อง ราคาขาย 38.52 บาท รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม โดยมีเงินจัดสรรเข้ากองทุน สสส. 29 สตางค์ต่อกระป๋อง ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าเงินจัดสรรเพียงส่วนหนึ่งสามารถสนับสนุนการทำงานที่ครอบคลุมทั้งการรณรงค์ การวิจัย การพัฒนาระบบบริการ และการผลักดันนโยบาย

ความคุ้มค่าใน 4 มิติ

• เศรษฐศาสตร์: ผลประเมินระบุว่าเงินลงทุน 1 บาทก่อให้เกิดผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์ที่ประเมินได้ 6.13 บาท

• สุขภาพ: สนับสนุนการลดการดื่ม ลดความเสี่ยงจากอุบัติเหตุและผลกระทบต่อสุขภาพ ตลอดจนพัฒนาการเข้าถึงบริการช่วยเหลือ

• ระบบนโยบาย: สนับสนุนงานวิจัย การพัฒนาบุคลากร และการสร้างหลักฐานประกอบการตัดสินใจ

• ความยั่งยืน: ลงทุนในระบบ กลไก และเครือข่ายความร่วมมือที่สามารถดำเนินงานต่อเนื่อง ไม่จำกัดอยู่เพียงกิจกรรมรณรงค์ระยะสั้น

4. ย้อนรอย 2 ทศวรรษ สสส. กับบทบาทการควบคุมสุราในประเทศไทย

ย้อนฟังเส้นทางและหมุดหมายสำคัญของ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ตลอดระยะเวลา 2 ทศวรรษ ในการขับเคลื่อน มาตรการ นโยบาย และแคมเปญสังคม เพื่อลดการดื่มสุราและสร้างสุขภาวะที่ดีให้กับคนไทย

ทศวรรษแรก: บทบาท สสส. ในการควบคุมสุรา

พ.ศ. 2544–2556

เริ่มต้นจากการก่อตั้งกองทุน และการวางรากฐานนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ผ่านแคมเปญสังคมที่สร้างการรับรู้ในวงกว้าง

• พ.ศ. 2544: ก่อตั้ง สสส. อย่างเป็นทางการ โดยจัดตั้งจากเงินภาษีจัดเก็บเพิ่ม 2%

• พ.ศ. 2546: ริเริ่มแคมเปญ "งดเหล้าเข้าพรรษา" เป็นปีแรก และก่อตั้งสำนักงานเครือข่ายองค์กรรอบรู้เรื่องเหล้า (สคล.)

• พ.ศ. 2547: จัดตั้งศูนย์วิจัยปัญหาการดื่มสุรา (ศวส.)

• พ.ศ. 2548: เคลื่อนไหวคัดค้านการนำ "เบียร์ช้าง" เข้าเข้าสู่ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

• พ.ศ. 2549: รณรงค์สร้างค่านิยมใหม่ "กฐินปลอดเหล้า" สู่ "งานศพปลอดเหล้า" ในปี 2550

• พ.ศ. 2550: มาตรการขึ้นภาษีสุรา ส่งผลให้ปริมาณการดื่มต่อหัวลดลง -6.7% (Zayar และคณะ 2026)

• พ.ศ. 2551: ประกาศใช้ พ.ร.บ. ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พร้อมสโลแกนรณรงค์ติดหู "ให้เหล้าเท่ากับแช่ง"

• พ.ศ. 2552: จัดทำโครงการโซนนิ่งและแผนที่ร้านเหล้ารอบสถานศึกษา/มหาวิทยาลัย

• พ.ศ. 2556: ปรับโครงสร้างภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ส่งผลให้อัตราการดื่มต่อหัวลดลง -9.3% (Zayar และคณะ 2026)

ทศวรรษที่สอง: ขึ้นเวทีโลก และยันต้านกระแสผ่อนกฎ

พ.ศ. 2557–2569

ก้าวสู่การยกระดับการทำงานบนเวทีระดับสากล พร้อมกับการรับมือและคัดค้านนโยบายผ่อนคลายการควบคุมสุราในประเทศ

• พ.ศ. 2557: แนวโน้มพฤติกรรมการดื่มหนักของผู้บริโภคเริ่มลดลงอย่างเห็นได้ชัด (Talek และคณะ 2024)

• พ.ศ. 2560: ผลจากการปฏิรูปภาษี ส่งผลให้อัตราการดื่มต่อหัวลดลงมากถึง -23% (Zayar และคณะ 2026)

• พ.ศ. 2561: ก้าวสู่ระดับนานาชาติ นำเสนอการดำเนินงานบนเวที UN NCDs (สหประชาชาติว่าด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง)

• พ.ศ. 2562: ประชุมสมัชชาอนามัยโลก WHA72 เผยอัตราการเสียชีวิตจากเหล้าลดลง -25% (สุปรีดา 2563)

• พ.ศ. 2565: WHA75 ให้การรับรองแผนปฏิบัติการลดอันตรายจากแอลกอฮอล์ระดับโลก (Global Alcohol Action Plan 2022–2030)

• พ.ศ. 2567: ผลกระทบจากมาตรการนำร่องเปิดสถานบริการถึงตี 4 พบสถิติ เมาแล้วขับเพิ่มขึ้นสูงถึง +117% (ศวส. 2568)

• พ.ศ. 2568: จับตาการเสนอ พ.ร.บ. ฉบับที่ 2 ที่มีทิศทางปลดล็อกการขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ช่วงบ่าย

• พ.ศ. 2569: การรับมือกับ ร่างกฎหมายยุติเงิน 2% ที่อาจส่งผลกระทบต่อกองทุนสร้างเสริมสุขภาพ

สรุปภาพรวม: การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ตลอด 20 ปีที่ผ่านมา ถือเป็นบทเรียนสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงการทำงานร่วมกันระหว่างมาตรการทางกฎหมาย ภาษี และกระแสสังคมในการลดผลกระทบทางสุขภาพของประชาชน

5. เอกสารอ้างอิง

ผลประเมินแผนควบคุมแอลกอฮอล์ 2561–2565

• สุรศักดิ์ ไชยสงค์, กมลพัฒน์ มากแจ้ง, กฤษณี สระมุณี, ร่มตะวัน กาลพัฒน์, โศภิต นาสืบ, สุรัชดา ชนโสภณ, และคณะ. รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการประเมินผลลัพธ์และผลกระทบเชิงเศรษฐศาสตร์ของแผนควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และสิ่งเสพติด ปี 2561–2565. มหาสารคาม: A-HPRU มหาวิทยาลัยมหาสารคาม; 2568.

รณรงค์ให้คนลด ละ เลิกดื่ม

• Saengow U, Patanavanich R, Suriyawongpaisul P, et al. The effect of an annual temporary abstinence campaign on population-level alcohol consumption in Thailand: a time-series analysis of 23 years. BMJ Glob Health. 2024;9(7).

• สุริยัน บุญแท้. ประเมินผลการรณรงค์งดเหล้าเข้าพรรษา ปี 2568. สงขลา: ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา; 2568.

ผลักดันกฎหมายและนโยบาย

• Thamarangsi T. The “triangle that moves the mountain” and Thai alcohol policy development: four case studies. Contemp Drug Probl. 2009;36(1-2):245-81.

• Sornpaisarn B, Rehm J. Strategies used to initiate the first alcohol control law in Thailand: lessons learned for other low- and middle-income countries. Int J Drug Policy. 2020;86:102975.

• Zayar NN, Vichitkunakorn P, Aekplakorn W, et al. Impact of alcohol excise taxation and structural reforms on per capita consumption in Thailand, 1995-2021. Int J Drug Policy. 2026;150:105191.

• มติชนออนไลน์. สสส.-เครือข่ายงดเหล้า ดันกิจกรรมใหม่ "วิ่งพักตับ" เสริมแคมเปญงดเหล้าเข้าพรรษา [อินเทอร์เน็ต]. 4 ก.ค. 2562.

• ผู้จัดการออนไลน์. ปชช.75% เมินเหล้าเป็นของขวัญปีใหม่ ร่วมรณรงค์ "ให้เหล้าเท่ากับแช่ง" [อินเทอร์เน็ต]. 22 ธ.ค. 2552. https://mgronline.com/qol/detail/9520000156778

• Hfocus. สสส.องค์กรต้นแบบ สร้างกลยุทธ์ใหม่ 'เลิกเหล้า' [อินเทอร์เน็ต]. 7 มิ.ย. 2556. https://www.hfocus.org/content/2013/06/3330

• ช่อง 8. สสส.เผย คนให้เหล้าเป็นของขวัญปีใหม่ ลดลงเหลือร้อยละ 9 [อินเทอร์เน็ต]. 27 ธ.ค. 2560. https://www.thaich8.com/news_detail/56446

สร้างระบบช่วยเหลือผู้มีปัญหาการดื่ม

• แผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.). ทศวรรษแห่งการเรียนรู้และการขับเคลื่อนกึ่งทศวรรษแผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต; 2557.

• Waleewong O, Khampang R, Wichaidit W, Tangjit A, editors. Progress in implementation of alcohol policy in Thailand during 2008-2019. Nonthaburi: IHPP; 2020.

• สำนักงานคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ กรมควบคุมโรค. แนวปฏิบัติการคัดกรองและบำบัดรักษาฟื้นฟูสภาพผู้มีปัญหาการดื่มสุรา. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2561 (ฉบับปรับปรุง 2568).

• Sornpaisarn B, Shield KD, Rehm J. Alcohol taxation policy in Thailand: implications for other low- to middle-income countries. Addiction. 2012;107(8):1372-84.

• ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา. ประชาชน 82.8% หนุนคงมาตรการจำกัดเวลาขายเหล้า–เบียร์ [ข่าวเผยแพร่]. สงขลา: ศวส.; 12 พ.ย. 2568.

• เกษมศักดิ์ จันดี. ถอดรหัสผลกระทบเชิงลึก: การปลดล็อกเวลาขายแอลกอฮอล์กับวิกฤตอุบัติเหตุทางถนนช่วงปีใหม่ 2569 [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศวส.; 2569.

ลงทุนในงานวิจัยและข้อมูล

• อุดมศักดิ์ แซ่โง้ว, อภิญญา เลาหประภานนท์, รัตติยา อักษรทอง. บทบาทศูนย์วิจัยปัญหาสุรากับนโยบายแอลกอฮอล์ในประเทศไทย. วารสารการสร้างเสริมสุขภาพไทย. 2565;1(1).

• เริงฤดี ปธานวนิช, วิชัย เอกพลากร, และคณะ. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 พ.ศ. 2567–2568. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2568.

• สสส. สสส. สานพลัง สวรส.-รามาฯ เปิดผลสำรวจสุขภาพคนไทยครั้งที่ 7 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สสส.; 2568.

• ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา. สถานการณ์การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย 2564 VS 2567 [อินเทอร์เน็ต]. สงขลา: ศวส.; 2568.

ขับเคลื่อนความร่วมมือระดับโลก

• สุปรีดา อดุลยานนท์. กลไก สสส. กับการขับเคลื่อนงานควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์. ใน: ประชุมวิชาการสุราระดับชาติ ครั้งที่ 11. สงขลา: ศวส.; 2563.

• World Health Organization. Global alcohol action plan 2022–2030. Geneva: WHO; 2024.

• Pongutta S, Suphanchaimat R, Patcharanarumol W, Tangcharoensathien V. Lessons from the Thai Health Promotion Foundation. Bull World Health Organ. 2019;97(3):213-20.

สัดส่วนเงินกองทุน สสส. ในเบียร์ 1 กระป๋อง

• Wichaidit W. Taxes in action: the use of taxes for harmful products for mental health in Thailand [presentation]. 2nd International Forum “¿Quién paga los daños?”; 2026 Sep 22.

เส้นเวลา 25 ปี (เฉพาะรายการที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มข้างบน)

• Talek M, Vichitkunakorn P, Assanangkornchai S, Wichaidit W. Global alcohol policy implementation in Thailand: a narrative review. Int J Alcohol Drug Res. 2024;12(S1).

Is the 2% Health Promotion Levy Worth It? The ThaiHealth Promotion Foundation and 25 Years of Alcohol Control in Thailand

The 2% earmarked tax revenue allocated to the Thai Health Promotion Foundation (ThaiHealth) is more than a budget for public awareness campaigns. It represents an investment in strengthening health systems, generating knowledge, supporting legislation and public policy, and fostering multisectoral collaboration to prevent and reduce the harms associated with alcohol consumption in Thailand.

Over the past 25 years, alcohol control efforts have spanned a broad range of activities, from raising public awareness and encouraging people to reduce or abstain from drinking to developing support services for people experiencing alcohol-related problems, advancing alcohol control legislation, and generating evidence to inform policy decisions and international collaboration.

1. Evaluation of the Alcohol Control Plan, 2018–2022

The evaluation of Thailand’s Alcohol Control Plan for 2018–2022 demonstrated measurable economic benefits and progress across key performance indicators.

• Estimated economic benefits: An investment of THB 1.54 billion by ThaiHealth generated an estimated THB 9.444 billion in economic benefits.

• Benefit-to-investment ratio: Every THB 1 invested generated an estimated THB 6.13 in economic benefits.

• Improved performance indicators: 32 of 41 indicators, or 78%, showed improvement.

Estimated Economic Benefits by Category

• Reduced alcohol consumption: THB 6.133 billion, or 64.9% of the total.

• Reduced road traffic accidents: THB 2.519 billion.

• Reduced disease burden and violence: THB 651 million.

• Alcohol-free traditional events and spaces: THB 141 million.

Note: These figures represent estimated economic benefits, not cash revenue directly returned to the government.

2. How Does ThaiHealth Use the 2% Levy? Five Key Strategies Over 25 Years

2.1 Encouraging People to Reduce or Stop Drinking

The annual Buddhist Lent abstinence campaign is one of Thailand’s key initiatives for encouraging changes in alcohol consumption at the population level.

Research found that alcohol consumption declined by approximately 10% during the campaign period compared with the expected trend under normal conditions. In 2025, campaign data indicated that 8.6 million people participated in abstinence during Buddhist Lent, including 4.5 million who abstained throughout the entire period. Participating households saved an estimated THB 14.949 billion over three months.

Social norms have also shifted. Between 2008 and 2017, following the “Giving Alcohol as a Gift Is Like Wishing Someone Harm” campaign, the proportion of people who gave alcoholic beverages as gifts declined from 30.2% to 9%.

2.2 Developing Support Systems for People Experiencing Alcohol-Related Problems

Alcohol control extends beyond prevention and public awareness campaigns. It also involves developing accessible and continuous health services for people experiencing problems related to alcohol use.

ThaiHealth has supported initiatives to strengthen care systems for people with alcohol-related problems, including the development of services ranging from subdistrict health-promoting hospitals to tertiary-care hospitals. These efforts include alcohol screening, health workforce development, and the implementation of relevant clinical guidelines.

Reported figures include 262,355 people screened and 10.3 million screening instances across various groups in 2019.

2.3 Advancing Alcohol Control Legislation and Public Policy

ThaiHealth has supported alcohol control policy development through collaboration among government agencies, academic institutions, civil society organizations, and relevant networks. One framework informing this approach is the “Triangle That Moves the Mountain,” which emphasizes bringing together knowledge, social engagement, and political action to address complex social problems.

Activities include supporting legislative development, strengthening the capacity of relevant organizations, and generating empirical evidence to evaluate control measures, such as alcohol taxation and restrictions on sales hours. This evidence helps inform policy choices that take health and social consequences into account.

2.4 Generating Research and Evidence

High-quality research and reliable data are essential foundations for effective alcohol control policy. ThaiHealth has supported knowledge generation through research institutions and academic networks, including the Centre for Alcohol Studies (CAS).

Activities include monitoring alcohol consumption patterns, supporting population health surveys, evaluating policy measures, and disseminating research through international academic journals. These efforts help ensure that policy decisions are evidence-informed and that interventions can be systematically evaluated.

2.5 Building Networks and Advancing Global Collaboration

Effective alcohol control requires cooperation across multiple sectors, including health, law, education, research, and civil society. Building networks and strengthening professional capacity are therefore essential to sustaining long-term progress.

Thailand has also contributed to international policy dialogue. Its experience and accumulated knowledge have helped inform discussions on global alcohol control, including the World Health Organization’s Global Alcohol Action Plan 2022–2030.

3. How Does the 2% Levy Deliver Value?

An Investment That Generates Social Benefits

One illustrative example presented in the supporting materials is a can of beer priced at THB 38.52, inclusive of value-added tax. Of this amount, THB 0.29 is allocated to ThaiHealth.

This example illustrates how a relatively small allocation can support a broad range of activities, including public awareness campaigns, research, health service development, and policy advocacy.

Four Dimensions of Value

• Economic value: The evaluation estimated that every THB 1 invested generated THB 6.13 in economic benefits.

• Health benefits: Initiatives support reduced alcohol consumption, lower risks of traffic accidents and other health harms, and improved access to assistance and treatment.

• Policy and system development: Funding supports research, workforce development, and the generation of evidence for informed decision-making.

• Long-term sustainability: Investment strengthens systems, mechanisms, and collaborative networks that can continue operating beyond short-term campaigns.

4. A Two-Decade Journey: ThaiHealth and Alcohol Control in Thailand

Explore the key milestones in the work of the Thai Health Promotion Foundation (ThaiHealth) over two decades, advancing alcohol control through policy measures, legislation, and public campaigns to reduce alcohol consumption and improve the health and well-being of the Thai population.

The First Decade: Laying the Foundations for Alcohol Control

2001–2013

This period marked the establishment of ThaiHealth and the foundations of Thailand’s alcohol control policies, supported by public campaigns that raised awareness and encouraged social change.

• 2001: The Thai Health Promotion Foundation (ThaiHealth) was officially established, funded through an additional 2% earmarked tax on specified sources of excise tax revenue.

• 2003: Thailand’s annual Buddhist Lent Alcohol Abstinence Campaign was launched, and the StopDrink Network (SDN) was established.

• 2004: The Centre for Alcohol Studies (CAS) was established.

• 2005: Civil society groups mobilized against the proposed listing of Chang Beer on the Stock Exchange of Thailand.

• 2006: The Alcohol-Free Kathin campaign promoted alcohol-free Buddhist robe-offering ceremonies, followed by the Alcohol-Free Funerals campaign in 2007.

• 2007: An increase in alcohol taxation was associated with a 6.7% reduction in per capita alcohol consumption (Zayar et al., 2026).

• 2008: Thailand enacted the Alcoholic Beverage Control Act, alongside the memorable public campaign slogan “Giving Alcohol as a Gift Is Like Wishing Someone Harm.”

• 2009: Initiatives were developed to promote alcohol outlet zoning and map alcohol retailers around schools and universities.

• 2013: Alcohol taxation was restructured, with a reported 9.3% reduction in per capita alcohol consumption (Zayar et al., 2026).

The Second Decade: Global Engagement and Responses to Regulatory Relaxation

2014–2026

Thailand expanded its engagement in international policy forums while responding to domestic proposals to relax alcohol control regulations.

• 2014: Trends in heavy drinking began to show a notable decline (Talek et al., 2024).

• 2017: The effects of tax reform were associated with a reduction in per capita alcohol consumption of up to 23% (Zayar et al., 2026).

• 2018: Thailand presented its alcohol control experience at the United Nations High-Level Meeting on Noncommunicable Diseases (UN NCDs).

• 2019: At the 72nd World Health Assembly (WHA72), Thailand highlighted progress in reducing alcohol-related harm, including a reported 25% decline in alcohol-attributable mortality (Supreeda, 2020).

• 2022: The 75th World Health Assembly (WHA75) endorsed the Global Alcohol Action Plan 2022–2030.

• 2024: Following a pilot policy extending entertainment venue operating hours until 4 a.m., reported data indicated an increase of up to 117% in drink-driving incidents (CAS, 2025).

• 2025: Proposed amendments to the Alcoholic Beverage Control Act raised concerns about potential relaxation of restrictions on afternoon alcohol sales.

• 2026: Proposals to terminate the 2% earmarked funding mechanism raised concerns about potential implications for sustainable health promotion financing.

Key takeaway: Thailand’s experience in alcohol control over the past two decades highlights the role of legislation, taxation, and public engagement in working together to reduce alcohol-related harm and protect population health.

5. References

Evaluation of the Alcohol Control Plan, 2018–2022

• Chaisong S, Makjang K, Sramunee K, Kalaphan R, Nasueb S, Chonsophon S, et al. Final report: Evaluation of the outcomes and economic impacts of the Alcohol and Substance Control Plan, 2018–2022. Mahasarakham: Alcohol and Health Policy Research Unit (A-HPRU), Mahasarakham University; 2025.

Public Campaigns to Reduce or Stop Drinking

• Saengow U, Patanavanich R, Suriyawongpaisul P, et al. The effect of an annual temporary abstinence campaign on population-level alcohol consumption in Thailand: a time-series analysis of 23 years. BMJ Global Health. 2024;9(7).

• Boonthae S. Evaluation of the 2025 Buddhist Lent alcohol abstinence campaign. Songkhla: Centre for Alcohol Studies; 2025.

Alcohol Control Legislation and Public Policy

• Thamarangsi T. The “triangle that moves the mountain” and Thai alcohol policy development: four case studies. Contemporary Drug Problems. 2009;36(1–2):245–281.

• Sornpaisarn B, Rehm J. Strategies used to initiate the first alcohol control law in Thailand: lessons learned for other low- and middle-income countries. International Journal of Drug Policy. 2020;86:102975.

• Zayar NN, Vichitkunakorn P, Aekplakorn W, et al. Impact of alcohol excise taxation and structural reforms on per capita consumption in Thailand, 1995–2021. International Journal of Drug Policy. 2026;150:105191.

• Matichon Online. ThaiHealth and alcohol abstinence networks promote the “Liver Rest Run” initiative to strengthen the Buddhist Lent abstinence campaign [Internet]. 4 July 2019.

• Manager Online. 75% of the public reject alcohol as a New Year gift and join the “Giving Alcohol as a Gift Is Like Wishing Someone Harm” campaign [Internet]. 22 December 2009. Available from: https://mgronline.com/qol/detail/9520000156778

• Hfocus. ThaiHealth as a model organization: developing new strategies to help people quit drinking [Internet]. 7 June 2013. Available from: https://www.hfocus.org/content/2013/06/3330

• Channel 8. ThaiHealth reports that the proportion of people giving alcohol as a New Year gift has fallen to 9% [Internet]. 27 December 2017. Available from: https://www.thaich8.com/news_detail/56446

Support Systems for People Experiencing Alcohol-Related Problems

• Alcohol-Related Problem Care System Development Programme. A decade of learning and progress in developing care systems for people experiencing alcohol-related problems. Nonthaburi: Department of Mental Health; 2014.

• Waleewong O, Khampang R, Wichaidit W, Tangjit A, editors. Progress in implementation of alcohol policy in Thailand during 2008–2019. Nonthaburi: International Health Policy Program (IHPP); 2020.

• Office of the Alcoholic Beverage Control Committee, Department of Disease Control. Guidelines for screening, treatment, and rehabilitation of people experiencing alcohol-related problems. Nonthaburi: Department of Disease Control; 2018. Revised edition, 2025.

• Sornpaisarn B, Shield KD, Rehm J. Alcohol taxation policy in Thailand: implications for other low- to middle-income countries. Addiction. 2012;107(8):1372–1384.

• Centre for Alcohol Studies. 82.8% of the public support maintaining restrictions on alcohol sales hours [press release]. Songkhla: CAS; 12 November 2025.

• Chandi K. Examining the wider impacts: Relaxing alcohol sales hours and the road traffic accident crisis during New Year 2026 [Internet]. Songkhla: Centre for Alcohol Studies; 2026.

Research and Data Generation

• Saengow U, Laohaprapanon A, Aksornthong R. The role of the Centre for Alcohol Studies in alcohol policy in Thailand. Thai Health Promotion Journal. 2022;1(1).

• Patanavanich R, Aekplakorn W, et al. The 7th Thai National Health Examination Survey, 2024–2025. Nonthaburi: Health Systems Research Institute; 2025.

• Thai Health Promotion Foundation. ThaiHealth joins forces with the Health Systems Research Institute and Ramathibodi Hospital to release findings from the 7th Thai National Health Examination Survey [Internet]. Bangkok: ThaiHealth; 2025.

• Centre for Alcohol Studies. Alcohol consumption in Thailand: 2021 vs. 2024 [Internet]. Songkhla: CAS; 2025.

Global Collaboration

• Adulyanon S. The ThaiHealth mechanism and the advancement of alcohol control in Thailand. In: Proceedings of the 11th National Alcohol Conference. Songkhla: Centre for Alcohol Studies; 2020.

• World Health Organization. Global alcohol action plan 2022–2030. Geneva: World Health Organization; 2024.

• Pongutta S, Suphanchaimat R, Patcharanarumol W, Tangcharoensathien V. Lessons from the Thai Health Promotion Foundation. Bulletin of the World Health Organization. 2019;97(3):213–220.

ThaiHealth’s Share of the Price of a Can of Beer

• Wichaidit W. Taxes in action: the use of taxes for harmful products for mental health in Thailand [presentation]. 2nd International Forum “¿Quién paga los daños?”; 22 September 2026.

Additional Reference for the Timeline

• Talek M, Vichitkunakorn P, Assanangkornchai S, Wichaidit W. Global alcohol policy implementation in Thailand: a narrative review. International Journal of Alcohol and Drug Research. 2024;12(S1)–27.

ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) เผยผลการทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับนโยบายจำกัดระดับแอลกอฮอล์ในเลือดระดับต่ำ พบหลักฐานจากต่างประเทศชี้ว่า การลดเกณฑ์ BAC สามารถสัมพันธ์กับการลดพฤติกรรมดื่มแล้วขับ อุบัติเหตุ และการบาดเจ็บ แต่ประสิทธิผลของนโยบายไม่ได้ขึ้นอยู่กับ “ตัวเลข BAC” เพียงอย่างเดียว หากขึ้นอยู่กับความเข้มแข็งของการบังคับใช้กฎหมาย เทคโนโลยี ระบบข้อมูล การฟื้นฟูผู้กระทำผิด และการสื่อสารสาธารณะที่ดำเนินการอย่างต่อเนื่อง

24 ประเทศใช้เกณฑ์ BAC ≤ 0.02 g/dL หรือ Zero Tolerance

ผลการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบครอบคลุมการศึกษา 39 เรื่อง จาก 5 ภูมิภาคทั่วโลก โดยพิจารณา 3 มิติสำคัญ ได้แก่ กลไกและการดำเนินนโยบาย BAC ระดับต่ำในต่างประเทศ ผลกระทบเชิงประจักษ์ของการลดเกณฑ์ BAC ต่ำกว่า 0.05 g/dL และ Zero Tolerance รวมถึงบริบทกฎหมายและระบบบังคับใช้ของประเทศไทย งานวิจัยส่วนใหญ่อยู่ในระดับความเสี่ยงปานกลางตามการประเมินด้วย ROBINS-I และไม่พบการศึกษาที่มีความเสี่ยงวิกฤต

การทบทวนพบว่า มี 24 ประเทศ ที่กำหนด BAC สำหรับผู้ขับขี่ทั่วไปที่ระดับไม่เกิน 0.02 g/dL หรือใช้แนวทาง Zero Tolerance โดยแบ่งเป็นประเทศที่ใช้เกณฑ์ BAC 0.02 g/dL จำนวน 10 ประเทศ เช่น นอร์เวย์ สวีเดน โปแลนด์ เอสโตเนีย โปรตุเกส และจีน และประเทศที่ใช้ Zero Tolerance หรือ BAC 0.00 g/dL จำนวน 14 ประเทศ สะท้อนแนวโน้มของนโยบายเชิงป้องกันที่เข้มงวดขึ้นเพื่อมุ่งลดการบาดเจ็บและการเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนน

หลักฐานต่างประเทศชี้ “ลด BAC” มีผล แต่บริบทการบังคับใช้สำคัญ

หลักฐานที่ทบทวนชี้ว่า การลดเกณฑ์ BAC จากระดับเดิมลงสู่ 0.03 หรือ 0.02 g/dL สามารถสัมพันธ์กับการลดพฤติกรรมดื่มแล้วขับ อุบัติเหตุ และการบาดเจ็บ ขณะที่ Zero Tolerance ให้ผลแตกต่างกันไปตามบริบท โดยความเข้มแข็งของระบบบังคับใช้ถือเป็นองค์ประกอบสำคัญของความสำเร็จ

ตัวอย่างเช่น ชิลี หลังลดเกณฑ์ BAC เหลือ 0.03 g/dL พบการบาดเจ็บลดลง 31–36% และอุบัติเหตุลดลง 32% ทันที ขณะที่ ไต้หวัน หลังลดเกณฑ์เหลือ 0.03 g/dL พบการเสียชีวิตและการบาดเจ็บลดลง 18% ในเวลากลางคืน ส่วน นอร์เวย์ ภายใต้เกณฑ์ BAC 0.02 g/dL พบสัดส่วนผู้ขับขี่ที่งดดื่มแอลกอฮอล์เด็ดขาดก่อนขับเพิ่มขึ้นจาก 82% เป็น 91% ซึ่งสะท้อนการเปลี่ยนแปลงบรรทัดฐานไปสู่แนวคิด “ดื่มแล้วไม่ขับ” และ จีน พบว่าสัดส่วนผู้เสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับแอลกอฮอล์ลดลง 7% ภายใต้เกณฑ์ BAC 0.02 g/dL

สำหรับ Zero Tolerance หรือ BAC 0.00 g/dL ผลลัพธ์ในประชากรทั่วไปมีความหลากหลายตามบริบทและความเข้มข้นของการบังคับใช้ ตัวอย่างเช่น บราซิล เมื่อใช้นโยบาย Zero Tolerance ควบคู่กับการบังคับใช้อย่างเข้มงวด พบว่าสามารถป้องกันการเข้ารักษาในโรงพยาบาลได้ถึง 440,599 ครั้ง ขณะที่ อุรุกวัย หลังใช้ BAC 0.00 g/dL พบอุบัติเหตุรุนแรงถึงชีวิตลดลง 21% ในช่วง 12 เดือนแรก

ไม่ใช่แค่ “ลดตัวเลข” แต่ต้องสร้างระบบบังคับใช้ให้พร้อม

การกำหนด BAC ระดับต่ำทำงานผ่านหลายกลไกร่วมกัน ทั้งการสร้างบรรทัดฐานใหม่เพื่อลด “พื้นที่สีเทา” ในการตัดสินใจและส่งสัญญาณว่า “ดื่มแล้วไม่ขับ” การเพิ่มความแน่นอนในการถูกตรวจจับผ่านการสุ่มตรวจลมหายใจหรือ Random Breath Testing (RBT) การใช้บทลงโทษแบบขั้นบันไดที่ได้สัดส่วนกับระดับ BAC และประวัติการกระทำผิด ตลอดจนการใช้เทคโนโลยี เช่น Alcohol Interlock ควบคู่กับโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและการฟื้นฟูผู้กระทำผิดซ้ำ

ดังนั้น การลดเกณฑ์เพียงอย่างเดียวจึงมีข้อจำกัด โดยเฉพาะต่อกลุ่มผู้ดื่มหนักและผู้กระทำผิดซ้ำ ซึ่งจำเป็นต้องมีมาตรการเสริมและการบังคับใช้อย่างจริงจัง เอกสารสรุปว่า ประสิทธิผลสูงสุดเกิดขึ้นเมื่อการกำหนด BAC ดำเนินควบคู่กับ การบังคับใช้กฎหมาย เทคโนโลยี การฟื้นฟู การสื่อสารสาธารณะ และระบบสนับสนุนอื่นอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง

ประเทศไทยยังมี “5 ช่องว่าง” ของระบบบังคับใช้

ปัจจุบันประเทศไทยกำหนดเกณฑ์ BAC แตกต่างกันตามกลุ่มผู้ขับขี่ โดยผู้ขับขี่ทั่วไปอยู่ที่ 0.05 g/dL ขณะที่กลุ่มเฉพาะ 4 กลุ่ม ได้แก่ ผู้มีอายุต่ำกว่า 20 ปี ผู้ใช้ใบอนุญาตขับขี่ชั่วคราว ผู้ใช้ใบอนุญาตผิดประเภท และผู้ไม่มีหรือถูกพักใช้ใบอนุญาต อยู่ที่ 0.02 g/dL ส่วนรถสาธารณะ/รถพาณิชย์กำหนดที่ 0.00 g/dL ตามข้อมูลที่รายงานในเอกสาร

อย่างไรก็ตาม การทบทวนพบช่องว่างเชิงระบบของการบังคับใช้กฎหมาย BAC ในประเทศไทย 5 ประการ ได้แก่ (1) การตรวจไม่ครอบคลุม โดยมักเข้มข้นในช่วงเทศกาล (2) ผลตรวจล่าช้าในคดีรุนแรง ซึ่งอาจทำให้ค่าที่ตรวจได้คลาดเคลื่อนจากระดับขณะขับขี่ (3) ฐานข้อมูลผู้กระทำผิดซ้ำไม่เชื่อมโยง (4) บทลงโทษไม่ผูกกับระดับ BAC ทำให้ผู้มีความเสี่ยงสูงอาจได้รับโทษใกล้เคียงกับผู้ที่เกินเกณฑ์เพียงเล็กน้อย และ (5) การสื่อสารไม่ต่อเนื่อง ซึ่งอาจทำให้ประชาชนมองว่าการบังคับใช้มุ่งจับผิดเพื่อค่าปรับมากกว่าการสร้างความปลอดภัย

จาก “การลดตัวเลข BAC” สู่ “การสร้างระบบที่พร้อม”

ผลการศึกษาจึงเสนอให้ประเทศไทยพิจารณาความพร้อมของระบบควบคู่ไปกับการตัดสินใจเรื่องเกณฑ์ BAC โดยมีทางเลือกเชิงนโยบายตั้งแต่การคงเกณฑ์ 0.05 g/dL แต่เพิ่มความเข้มงวดในการบังคับใช้ การลดเหลือ 0.02 g/dL ทันทีทุกกลุ่ม การปรับลดแบบเป็นระยะ (Phased-in) ไปจนถึงการควบคุมเข้มเฉพาะกลุ่มหรือพื้นที่เสี่ยง ทั้งนี้ เอกสารเตือนว่า หากระบบยังไม่มีความพร้อม การประกาศลดเกณฑ์ทันทีอาจเพิ่มภาระต่อระบบศาลและโรงพยาบาลมากกว่าการสร้างผลลัพธ์ด้านความปลอดภัย

ข้อเสนอเชิงนโยบายสู่การปฏิบัติประกอบด้วย การสุ่มตรวจตลอดปี (RBT) ให้เป็นมาตรการประจำวัน ไม่ใช่เฉพาะเทศกาล การจัดทำแนวปฏิบัติกลาง (SOP) และมาตรฐานเดียวในการตรวจ BAC ในกรณีอุบัติเหตุรุนแรง การกำหนดบทลงโทษแบบขั้นบันไดให้สอดคล้องกับปริมาณแอลกอฮอล์และประวัติคดี การพัฒนาฐานข้อมูลบูรณาการเชื่อมโยงตำรวจ–ศาล–ขนส่ง–คุมประพฤติ–สาธารณสุข การใช้มาตรการฟื้นฟูและบำบัดรักษาควบคู่กับการลงโทษสำหรับผู้กระทำผิดซ้ำ และการประเมินความพร้อมของระบบก่อนประกาศใช้เกณฑ์ 0.02 g/dL ทั่วประเทศ

ท้ายที่สุด เป้าหมายของนโยบายไม่ควรหยุดอยู่ที่การถกเถียงว่า “ตัวเลข BAC ควรเป็นเท่าไร” แต่ควรมุ่งไปสู่การสร้างระบบที่ทำให้มาตรการเกิดผลจริง ทั้งการตรวจจับที่ครอบคลุม การบังคับใช้ที่แน่นอนและเป็นธรรม ระบบข้อมูลที่เชื่อมโยง และการป้องกันการกระทำผิดซ้ำ เพื่อบรรลุเป้าหมายปลายทาง คือ “ลดอุบัติเหตุ การบาดเจ็บ และการเสียชีวิตจากการดื่มแล้วขับ”

อ้างอิง: พลเทพ วิจิตรคุณากร, อัจฉรา ประจงจีบ, และชฎาบุญ เจียรธนกฤติ. (2569). รายงานการศึกษาและทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ เรื่อง กลไกและผลกระทบการดำเนินนโยบายจำกัดปริมาณแอลกอฮอล์ในเลือดระดับต่ำในต่างประเทศ และสถานการณ์การบังคับใช้กฎหมายของประเทศไทย. ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.

อิโมจิกับการพรางเจตนา: ความท้าทายของการกำกับดูแลการโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในสื่อดิจิทัล

เขียนโดย:
1) อาจารย์กนิษฐา ไทยกล้า สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
2) รศ.ดร.นิษฐา หรุ่นเกษม คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร

บทนำ: บริบทกฎหมายกับความเป็นจริงของการสื่อสารดิจิทัล

ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา การโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในสื่อดิจิทัลได้พัฒนาไปในรูปแบบที่ซับซ้อนและยากต่อการตรวจจับมากขึ้น แม้พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 จะมุ่งเสริมความเข้มงวดในการกำกับดูแลการโฆษณาและการสื่อสารการตลาดในสื่อดิจิทัล แต่ความเป็นจริงของการสื่อสารกลับสะท้อนว่า โฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ยังสามารถแทรกตัวเข้าสู่พื้นที่ออนไลน์ได้อย่างต่อเนื่อง หนึ่งในเครื่องมือสำคัญของการสื่อสารลักษณะนี้คือ “อิโมจิ (emoji)” ซึ่งเป็นภาษาภาพที่กลมกลืนกับวัฒนธรรมการสื่อสารออนไลน์ โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กและเยาวชน

อิโมจิสามารถสื่อสารอารมณ์ ตัวตน และความหมายแฝงได้อย่างรวดเร็ว ขณะเดียวกันยังสามารถทำหน้าที่แทนชื่อแบรนด์ ราคา หรือเงื่อนไขทางการค้าในลักษณะที่ยากต่อการตรวจจับด้วยกลไกกำกับดูแลแบบเดิม คำถามสำคัญจึงมิได้อยู่ที่ว่า กลไกใดทำให้อิโมจิสามารถเล็ดลอดออกนอกนิยามของ “การโฆษณา” ตามกรอบกฎหมายเดิมได้

อิโมจิในฐานะรหัสแทนแบรนด์: การสื่อสารนอกนิยามโฆษณาแบบดั้งเดิม

อิโมจิถูกนำมาใช้ในฐานะ “รหัสแทนแบรนด์” ผ่านการถอดอัตลักษณ์ที่ผู้บริโภคคุ้นเคยให้กลายเป็นสัญลักษณ์ภาพ เช่น อิโมจิช้าง แทนเบียร์ช้าง หรือ อิโมจิเสือ แทนเบียร์สิงห์และลีโอ อิโมจิชพระอาทิตย์ เพื่อสื่อถึงสุราสีอย่างแสงโสม หรือ อิโมจิหงส์ และ อิโมจิช้างนกยูง เพื่อแทนแบรนด์หงส์ทอง รหัสเหล่านี้ทำหน้าที่เป็นภาษาเฉพาะกลุ่มที่ผู้รับสารสามารถถอดความหมายได้ทันที โดยไม่จำเป็นต้องปรากฏชื่อ ตราสินค้า หรือภาพผลิตภัณฑ์อย่างตรงไปตรงมา

อย่างไรก็ตาม การแทนแบรนด์ด้วยอิโมจิไม่ได้ถูกใช้เพื่อสร้างการจดจำสินค้าโดยตรงแต่เพียงอย่างเดียว หากแต่อิโมจิแทนแบรนด์นั้นยังถูกฝังให้อยู่ในบริบททางอารมณ์และไลฟ์สไตล์ที่ผู้รับสารคุ้นชิน ด้วยสัญลักษณ์ที่สื่อถึงบรรยากาศและกิจกรรมทางสังคม เช่น อิโมจิพลุ ไฟ ดนตรี คนเต้นรำ หรือกิจกรรมทางสังคมอย่าง อิโมจิบอล ช่วยเชื่อมโยงการดื่มเข้ากับความสนุก ความสัมพันธ์ และประสบการณ์ร่วมในชีวิตประจำวัน

รูปแบบการจัดวางอิโมจิในลักษณะดังกล่าวไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ หากแต่สะท้อนรูปแบบและกลยุทธ์การสื่อสารที่เป็นรูปแบบซ้ำ เช่น การใช้สูตร “อิโมจิแทนแบรนด์ + จำนวน + ราคา” หรือ การนำเสนออิโมจิแทนแบรนด์ ผสมผสานกับสัญลักษณ์อื่น ๆ เพื่อดึงสายตาและเน้นย้ำ “ข้อมูล” หรือสารทางการตลาดที่เชื่อมโยงกับการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยไม่ต้องใช้ถ้อยคำ การจัดวางในลักษณะนี้ทำให้อิโมจิทำหน้าที่กำหนดโทน อารมณ์ และกรอบการตีความของผู้รับสาร พร้อมทั้งขยายความหมายของอิโมจิจากการเป็นเพียงรหัสแทนสินค้าไปสู่การเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องเล่าเชิงไลฟ์สไตล์ ส่งผลให้เนื้อหาดังกล่าวถูกอ่านในฐานะคอนเทนต์ทั่วไปมากกว่าการโฆษณา

เมื่อรหัสแทนแบรนด์และบริบททางอารมณ์ถูกนำมาผสานกันอย่างเป็นระบบ การสื่อสารทางการตลาดของอิโมจิจึงแปรสภาพเป็น “การพรางโฆษณา” อีกทั้งยังลดแรงต้านทานของผู้รับสารต่อการโฆษณา เนื่องจากผู้บริโภคไม่ได้รู้สึกว่าตนเองกำลังถูก “ขายของ” หรือรู้สึกว่าได้รับโฆษณาที่เชิญชวนให้บริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยตรง แต่รับสารในฐานะคอนเทนต์ที่เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมออนไลน์ที่คุ้นเคย

สำหรับผู้ใช้สื่อออนไลน์ทั่วไป รวมถึงระบบตรวจจับการโฆษณาแบบอัตโนมัติ การสื่อสารโดยใช้อิโมจิในธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์รูปแบบนี้อาจมีความเสี่ยงที่จะไม่ถูกตีความว่าเป็นการโฆษณา เนื่องจากไม่ปรากฏคำต้องห้าม ชื่อแบรนด์ หรือภาพผลิตภัณฑ์อย่างชัดเจน อย่างไรก็ตาม ในสายตาของกลุ่มเป้าหมาย รหัสและบริบทที่ถูกจัดวางอย่างตั้งใจกลับสามารถสื่อสารสารเพื่อโน้มน้าวและชักจูงใจได้อย่างชัดเจนและมีพลัง

กลไกการฝังอิโมจิในการสื่อสารการตลาดเช่นนี้จึงทำให้เส้นแบ่งระหว่างการสื่อสารทั่วไปกับการโฆษณาแฝงมีความพร่าเลือนในเชิงโครงสร้าง อีกทั้งยังสอดคล้องกับตรรกะของแพลตฟอร์มดิจิทัลซึ่งให้คุณค่ากับคอนเทนต์ที่หยุดสายตาและกระตุ้นการมีส่วนร่วม ส่งผลให้อิโมจิทำงานทั้งในเชิงความหมายและสอดรับกับตรรกะของแพลตฟอร์มดิจิทัลไปพร้อม ๆ กัน

บทสรุป: ผลกระทบต่อเยาวชนและโจทย์ใหม่ของการกำกับดูแล

อิโมจิอาจเปรียบได้กับ “ม้าไม้เมืองทรอย” ของการสื่อสารการตลาดร่วมสมัย ซึ่งภายนอกปรากฏตัวในฐานะภาษาวัฒนธรรมออนไลน์ที่มีลักษณะเป็นมิตรและไม่เป็นทางการ หากแต่ภายในบรรจุกลไกทางการตลาดที่สามารถเล็ดลอดเข้าสู่การรับรู้ของผู้บริโภคได้อย่างมีประสิทธิภาพ การใช้อิโมจิในการสื่อสารการตลาดของธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จึงมิได้เป็นเพียงเทคนิคการนำเสนอรูปแบบใหม่ หากแต่เป็นการปรับกลยุทธ์ให้สอดรับกับข้อจำกัดทางกฎหมายและตรรกะของแพลตฟอร์มดิจิทัลในเวลาเดียวกัน

ผลกระทบของการสื่อสารลักษณะนี้มีนัยสำคัญต่อกลุ่มเด็กและเยาวชน โดยเฉพาะเมื่อภาพอิโมจิแทนแบรนด์ถูกใช้ซ้ำร่วมกับอิโมจิที่แสดงถึงความสนุกสนาน หรือไลฟ์สไตล์ นอกจากนี้ การใช้รหัสอิโมจิที่เข้าใจเฉพาะกลุ่มระหว่างอินฟลูเอนเซอร์กับผู้ติดตามยังช่วยเสริมความรู้สึกเป็น “คนใน” และผูกโยงแบรนด์เข้ากับอัตลักษณ์และเครือข่ายทางสังคมได้อย่างแนบเนียน การใช้อิโมจิในการสื่อสารธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จึงสามารถอธิบายได้ในฐานะกลไกการสร้าง “Brand Association แบบแฝง” ที่ทำงานผ่านทั้งการวางเงื่อนไขทางอารมณ์และแรงจูงใจทางสังคม การสื่อสารในลักษณะนี้ไม่เพียงลดแรงต้านทานทางจิตวิทยาของผู้รับสาร แต่ยังทำให้เยาวชนค่อย ๆ ซึมซับทัศนคติเชิงบวกต่อแบรนด์และผลิตภัณฑ์โดยไม่รู้ตัว

ข้อค้นพบดังกล่าวสะท้อนว่า ความท้าทายของการกำกับดูแลการโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในสื่อดิจิทัลมิได้อยู่ที่การขาดกฎหมาย หากแต่อยู่ที่การเปลี่ยนผ่านของรูปแบบการสื่อสารจากสิ่งที่ “ปรากฏชัด” ไปสู่การใช้สัญญะ ภาษาภาพ และการตีความเชิงบริบท

ในระดับนโยบาย หน่วยงานกำกับดูแลอาจพิจารณาปรับกรอบการนิยาม “การโฆษณา” จากการตรวจจับถ้อยคำหรือภาพผลิตภัณฑ์อย่างตรงไปตรงมา ไปสู่การพิจารณาเจตนาเชิงการสื่อสารและผลกระทบต่อการรับรู้ของกลุ่มเป้าหมาย โดยเฉพาะในกรณีการใช้สัญญะ อิโมจิ และคอนเทนต์เชิงไลฟ์สไตล์ที่มีการสื่อสารซ้ำอย่างเป็นระบบ ควบคู่ไปกับการพัฒนาศักยภาพของผู้บังคับใช้กฎหมายให้สามารถอ่านและประเมินการสื่อสารเชิงสัญญะในระดับโครงสร้างได้อย่างรอบด้าน

ภายใต้กรอบการกำกับดูแลดังกล่าว การดำเนินการในระดับแพลตฟอร์มผ่านความร่วมมือในการพัฒนากลไกตรวจจับเนื้อหาที่คำนึงถึงบริบทและรูปแบบการจัดวางสัญญะเชิงซ้ำ จะช่วยลดช่องว่างของการกำกับดูแลการสื่อสารการตลาดแฝงในสื่อดิจิทัลได้ในทางปฏิบัติ

ทั้งนี้ นอกเหนือจากการกำกับดูแลเชิงกฎหมายและกลไกของแพลตฟอร์มแล้ว การเสริมสร้างการรู้เท่าทันสื่อในสังคมดิจิทัลแก่ผู้ปกครอง ครู และเด็กและเยาวชน โดยเฉพาะทักษะการอ่านภาษาภาพและการตีความบริบทของการสื่อสาร จะเป็นกลไกสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันและรับมือกับการสื่อสารการตลาดแฝงในระยะยาวอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง: กนิษฐา ไทยกล้า และนิษฐา หรุ่นเกษม. (2567). การศึกษาแนวโน้ม กลยุทธ์ และวาทกรรมในการสื่อสารการตลาดออนไลน์ของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์. สงขลา : ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.).

บทสรุปและข้อเสนอเชิงนโยบาย: การศึกษาผลกระทบของการขยายเวลาขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

รายงานฉบับนี้ศึกษาผลกระทบจากนโยบายขยายเวลาปิดสถานบริการและการขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในพื้นที่นำร่อง 5 จังหวัดของประเทศไทย โดยวิเคราะห์ข้อมูลด้านอุบัติเหตุทางถนน การบาดเจ็บและการเสียชีวิต คดีเมาแล้วขับ ผลกระทบต่อชุมชน ภาระของหน่วยงานภาครัฐ ตลอดจนผลต่อการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงความเสี่ยงและผลกระทบทางสังคม สุขภาพ และความปลอดภัยที่เพิ่มขึ้นจากการขยายเวลา พร้อมนำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อประกอบการตัดสินใจของภาครัฐในการกำหนดมาตรการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และการส่งเสริมการท่องเที่ยวอย่างสมดุลและยั่งยืน

Policy Brief: Impact Assessment of Extended Alcohol Sales Hours in Thailand

This report examines the impacts of extending alcohol sales and entertainment venue operating hours in five pilot provinces of Thailand. The study analyzes road traffic injuries and fatalities, drink-driving cases, community and public safety concerns, the burden on public services, as well as tourism and economic outcomes. The findings highlight potential health, social, and safety risks associated with extended alcohol sales hours and provide policy recommendations to support evidence-based decision-making on alcohol control measures and sustainable tourism development.

การศึกษา ผลกระทบและการเปลี่ยนแปลงหลังจากการเปลี่ยนกฎหมายเกี่ยวกับสุราพื้นบ้าน/ชุมชนต่อพลวัตการผลิต การจำหน่าย และการบริโภคสุราในประเทศไทย: กรณีศึกษาเชิงพื้นที่แบบพหุภูมิภาค

งานวิจัยนี้ศึกษาผลกระทบและการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นภายหลังการปรับปรุงกฎหมายการผลิตสุราพื้นบ้าน/ชุมชน พ.ศ. 2565 โดยสำรวจสถานการณ์การผลิต การจำหน่าย และการบริโภคสุราในพื้นที่ 4 ภูมิภาคของประเทศไทย รวมถึงผลกระทบทางเศรษฐกิจ สังคม และการดำเนินนโยบายในระดับพื้นที่ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่ากฎหมายใหม่ช่วยลดข้อจำกัดในการเข้าสู่ระบบของผู้ผลิตรายย่อยและเปิดโอกาสทางเศรษฐกิจแก่ชุมชนมากขึ้น แต่ยังคงมีความท้าทายด้านมาตรฐานการผลิต กระบวนการอนุญาต การบังคับใช้กฎหมาย และการควบคุมคุณภาพผลิตภัณฑ์สุรา งานวิจัยนี้นำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสร้างสมดุลระหว่างการส่งเสริมเศรษฐกิจฐานรากกับการคุ้มครองสุขภาพและความปลอดภัยของประชาชนอย่างยั่งยืน

A Study of the Impacts and Changes Following the Reform of Traditional/Community Liquor Laws on the Dynamics of Alcohol Production, Distribution, and Consumption in Thailand: A Multi-Regional Case Study

This research examines the impacts and changes following the reform of Thailand’s community liquor production regulations in 2022. The study investigates alcohol production, distribution, and consumption across four regions of Thailand, as well as the economic, social, and policy implications of the legal changes at the local level. Findings indicate that the revised law has reduced barriers for small-scale producers and created new economic opportunities for communities. However, challenges remain regarding production standards, licensing procedures, law enforcement, public understanding, and product quality control. The study provides policy recommendations aimed at balancing grassroots economic development with the protection of public health and consumer safety in a sustainable manner.

งานวิจัยเรื่อง “โครงการมุมมองต่อเหตุผลการไม่ดื่มแอลกอฮอล์สู่การพัฒนานวัตกรรมต้นแบบ เพื่อส่งเสริมการปฏิเสธการดื่มแอลกอฮอล์ของวัยรุ่นและเยาวชน” ศึกษาปัจจัยและเหตุผลที่ทำให้วัยรุ่นและเยาวชนเลือกที่จะไม่ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ทั้งในกลุ่มผู้ที่ไม่เคยดื่มและผู้ที่เคยดื่ม ผ่านการวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ เพื่อทำความเข้าใจบทบาทของค่านิยมส่วนบุคคล บรรทัดฐานทางสังคม ผลกระทบจากการดื่ม กฎหมาย และปัจจัยแวดล้อมต่าง ๆ พร้อมทั้งพัฒนาต้นแบบนวัตกรรมและแนวทางส่งเสริมการปฏิเสธการดื่มที่เหมาะสมกับวัยรุ่นและเยาวชนไทย อันเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับการออกแบบมาตรการป้องกันการดื่มแอลกอฮอล์ในระยะยาว

The study “Perspectives on the reasons for alcohol abstinence toward developing an innovative prototype to promote alcohol refusal among adolescentsand youth” explores the factors and motivations that lead young people to refrain from alcohol consumption, including both non-drinkers and those with drinking experience. Using quantitative and qualitative approaches, the study examines the roles of personal values, social norms, perceived consequences of drinking, legal factors, and environmental influences. It also develops and evaluates prototype innovations aimed at strengthening alcohol refusal among Thai adolescents and youth, providing evidence to support long-term alcohol prevention strategies.

งานวิจัยเรื่อง “ประสบการณ์ของวัยรุ่นหญิงตอนปลายที่ดื่มสุราแบบหนักเป็นครั้งคราว” ศึกษาประสบการณ์ มุมมอง และความหมายของการดื่มสุราแบบหนักเป็นครั้งคราวในกลุ่มวัยรุ่นหญิงอายุ 18–24 ปี เพื่อทำความเข้าใจปัจจัยที่นำไปสู่การดื่ม ผลกระทบที่เกิดขึ้น และบทบาทของบรรทัดฐานทางเพศในสังคมไทย ผลการศึกษาสะท้อนว่าการดื่มมีความเชื่อมโยงกับการแสดงตัวตน ความเท่าเทียมทางเพศ การจัดการอารมณ์ และการสร้างความสัมพันธ์ทางสังคม ขณะเดียวกันก็นำไปสู่ผลกระทบด้านสุขภาพและความเสี่ยงต่อการถูกคุกคามทางเพศ ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับการพัฒนาแนวทางป้องกันและช่วยเหลือที่เหมาะสมกับบริบทของวัยรุ่นหญิงไทย

The study “Lived Experience of Late Adolescent Females with Binge Drinking” explores the experiences, perceptions, and meanings of binge drinking among females aged 18–24 years. It examines the factors influencing binge drinking, its consequences, and the role of gender norms within the Thai social context. The findings reveal that binge drinking is associated with self-expression, gender equality, emotional coping, and social relationships, while also contributing to health problems and vulnerability to sexual harassment. The study provides valuable insights for developing culturally appropriate prevention and intervention strategies for young women in Thailand.

ข้อเท็จจริงและตัวเลขเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย พ.ศ. 2565–2568: ภายใต้การเปลี่ยนแปลงนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เป็นหนังสือที่รวบรวม วิเคราะห์ และนำเสนอข้อมูลสถานการณ์ล่าสุดเกี่ยวกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย ในช่วงปี พ.ศ. 2565–2568 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เกิดการเปลี่ยนแปลงสำคัญทั้งด้านนโยบาย กฎหมาย เศรษฐกิจ และสังคมที่เกี่ยวข้องกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

บรรณาธิการ

• ศ.ดร.พญ.สาวิตรี อัษณางค์กรชัย
• รศ.ดร.นพ.พลเทพ วิจิตรคุณากร
• ชฎาบุญ เจียรธนกฤติ

วัตถุประสงค์ของหนังสือ

หนังสือเล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่อรวบรวม วิเคราะห์ และนำเสนอข้อมูลสถานการณ์เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของประเทศไทยในช่วงที่มีการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายและบริบททางสังคมอย่างสำคัญ โดยครอบคลุมทั้งพฤติกรรมการบริโภค ผลกระทบด้านสุขภาพและเศรษฐกิจ การตลาดและวาทกรรมทางสังคม ตลอดจนการเปลี่ยนแปลงด้านกฎหมายและมาตรการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพื่อเป็นแหล่งข้อมูลอ้างอิงสำหรับนักวิชาการ ผู้กำหนดนโยบาย หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม รวมถึงสนับสนุนการกำหนดนโยบายและมาตรการที่มีประสิทธิภาพในการลดผลกระทบจากแอลกอฮอล์อย่างยั่งยืน

เนื้อหาภายในหนังสือ

หนังสือประกอบด้วย 6 บทหลัก ได้แก่

1. พฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์: สถานการณ์ปัจจุบันและแนวโน้มการเปลี่ยนแปลง
   • ปริมาณการบริโภคต่อหัว
   • ความชุกของนักดื่ม
   • พฤติกรรมการดื่มในวัยรุ่น
   • การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์นอกระบบภาษี
2. ผลกระทบของการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
   • ภาวะผิดปกติจากการดื่มสุรา
   • การเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล
   • ภาระโรคและการเสียชีวิต
   • ผลกระทบจากการดื่มของผู้อื่น (ภัยเหล้ามือสอง)
3. อุตสาหกรรมและตลาดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์: สถานการณ์ระดับโลกและในประเทศไทย
   • สถานการณ์ตลาดโลกและประเทศไทย
   • แนวโน้มอุตสาหกรรม
   • การตลาดออนไลน์
   • การปรับตัวของผู้ผลิตรายใหญ่และรายย่อย
4. พลวัตของนโยบายแอลกอฮอล์ในประเทศไทย
   • ความเคลื่อนไหวด้านนโยบาย พ.ศ. 2565–2568
   • กฎหมายและระเบียบใหม่ที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
5. ผลของนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย
   • ประสิทธิผลของมาตรการควบคุม
   • ผลกระทบทางเศรษฐกิจ สุขภาพ และสังคม
   • การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างภาษี
   • การผ่อนปรนข้อจำกัดด้านการขายและการผลิตสุรา
6. ความคิดเห็นและความรอบรู้ของประชาชนไทยต่อสถานการณ์และนโยบายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
   • ความคิดเห็นต่อนโยบายภาครัฐ
   • ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับผลกระทบของแอลกอฮอล์
   • วาทกรรมทางสังคมเกี่ยวกับนโยบายแอลกอฮอล์

Facts and Figures on Alcohol in Thailand 2022–2025: Amidst the Evolution of Alcohol Control Policies provides a comprehensive overview of alcohol-related situations in Thailand during 2022–2025, a period marked by significant changes in alcohol policies, legislation, economic conditions, and social contexts. The book compiles and analyzes the latest evidence to support informed policy discussions and public health decision-making.

Editors

• Prof. Dr. Sawitri Assanangkornchai
• Assoc. Dr. Prof. Polathep Vichitkunakorn
• Chadaboon Jiaratanakrit

Objectives

The book was developed to compile, analyze, and present up-to-date information on alcohol consumption, alcohol-related harms, market dynamics, social discourse, and policy developments in Thailand. It aims to serve as a key reference for researchers, policymakers, government agencies, civil society organizations, and other stakeholders working to prevent and reduce alcohol-related harm through evidence-based policies and interventions.

Contents

The publication is organized into six main chapters:

1. Alcohol Consumption Patterns: Current Situation and Trends
   • Per capita alcohol consumption
   • Prevalence of alcohol use
   • Youth drinking behaviors
   • Unrecorded alcohol consumption
2. Impacts of Alcohol Consumption
   • Alcohol use disorders
   • Hospital admissions
   • Alcohol-attributable diseases and deaths
   • Harm to others from drinking
3. Alcohol Industry and Market Trends
   • Global and Thai alcohol markets
   • Industry developments
   • Online alcohol marketing
   • Adaptation strategies of major and small-scale producers
4. Dynamics of Alcohol Policy in Thailand
   • Policy developments during 2022–2025
   • New alcohol-related laws and regulations
5. Effects of Alcohol Control Policies
   • Policy effectiveness
   • Economic, health, and social impacts
   • Excise tax reforms
   • Regulatory changes related to alcohol sales and production
6. Public Opinions and Alcohol Literacy in Thailand
   • Public attitudes toward alcohol policies
   • Knowledge and awareness of alcohol-related harms
   • Social discourse surrounding alcohol control policies

This book serves as an important evidence-based resource for understanding the evolving alcohol landscape in Thailand and the challenges of balancing economic interests with public health priorities.

วันนี้ (28/5/69) มีประกาศในราชกิจจานุเบกษาให้ “ขยายเวลาช่วงบ่ายจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์” อย่างถาวร

คำถามสำคัญคือ การตัดสินใจครั้งนี้อ้างอิง “ข้อมูลชุดใด” และได้ชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์ทางเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว สุขภาพ ความปลอดภัย และต้นทุนทางสังคมอย่างรอบด้านแล้วหรือไม่

ช่วงต้นปี (มีค-เมษ 69) ศูนย์วิจัยเพื่อการพัฒนาสังคมและธุรกิจ มีการศึกษาวิจัย โดยได้รับการสนับสนุนจากสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) และศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (แหล่งทุนไม่มีบทบาทในการเลือกพื้นที่ สุ่มตัวอย่าง การเก็บข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูล หรือการสรุปผล) เรื่อง ผลกระทบจากการผ่อนปรนช่วงเวลา 14.00-17.00 น. ใน 12 จังหวัด ครอบคลุมเมืองหลักและเมืองรอง 6 ภูมิภาค โดยเก็บข้อมูลจากประชาชนทั่วไป 2,445 คน ผู้ประกอบการ 378 ราย และนักท่องเที่ยว 1,238 คน

ผลสำรวจพบว่า

• ประชาชนทั่วไป 41.4% “ไม่เห็นด้วย” ขณะที่มีเพียง 31.3% ที่ “เห็นด้วย”
• ประชาชน 43.3% มองว่า “ผลเสียมากกว่าผลดี” เช่น อุบัติเหตุ ทะเลาะวิวาท เสียงดังรบกวน และผลกระทบต่อสุขภาพ
• นักท่องเที่ยวชาวไทย 69.7% และนักท่องเที่ยวต่างชาติ 68.7% ระบุว่า มาตรการนี้ “ไม่มีผลหรือไม่ค่อยมีผล” ต่อการมาเที่ยวไทย
• เดือนมีนาคม 2569 ผู้ประกอบการเพียง 6.9% ระบุว่ายอดขายเพิ่มขึ้น ขณะที่ 59.5% ระบุว่ายอดขายลดลง

ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่า “ห้ามเปลี่ยนนโยบาย”

แต่หมายความว่า การเปลี่ยนนโยบายระดับประเทศควรตอบคำถามสำคัญให้ได้ว่า

1. เศรษฐกิจได้ประโยชน์เพิ่มขึ้นจริงแค่ไหน
2. การท่องเที่ยวได้ประโยชน์มากพอหรือไม่
3. ต้นทุนด้านอุบัติเหตุ ความรุนแรง สุขภาพเด็กและเยาวชน และผลกระทบต่อชุมชน ถูกนำมาคิดครบแล้วหรือยัง
4. หลังประกาศใช้ถาวร จะมีระบบติดตามและประเมินผลอย่างไร
5. หากพบผลกระทบมากกว่าผลดี รัฐบาลจะปรับนโยบายอย่างไร

นโยบายแอลกอฮอล์ไม่ใช่เพียงเรื่อง “เวลาขาย”

แต่คือเรื่องชีวิต ความปลอดภัย เศรษฐกิจ และอนาคตของสังคมไทย

ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) เห็นว่า หลังจากนี้รัฐบาลควรเปิดเผยข้อมูล เหตุผล และตัวชี้วัดที่ใช้ประกอบการตัดสินใจ พร้อมวางระบบติดตามผลกระทบอย่างโปร่งใส เพื่อให้สังคมมั่นใจว่านโยบายนี้ตั้งอยู่บนหลักฐาน ไม่ใช่เพียงแรงกดดันทางเศรษฐกิจระยะสั้น

#ศวส #แอลกอฮอล์ #นโยบายสาธารณะ #AlcoholPolicy #PublicHealth #Thailand

เอกสาร Proceedings ฉบับนี้จัดทำขึ้นเพื่อรวบรวมสาระสำคัญจากการประชุมวิชาการสุราระดับภูมิภาค ภาคเหนือ ภายใต้หัวข้อ “สมดุลแห่งอนาคต: พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ต่อการท่องเที่ยวที่ปลอดภัย และการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสุขภาพ” ซึ่งจัดขึ้นเมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม 2569 ณ จังหวัดเชียงใหม่ โดยศูนย์วิจัยปัญหาสุรา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เพื่อเป็นเวทีแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ สถานการณ์ และข้อเสนอเชิงนโยบายด้านการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในระดับภูมิภาค ภายใต้บริบทของการเปลี่ยนผ่านกฎหมายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ฉบับใหม่ของประเทศไทย

เนื้อหาภายในเล่มครอบคลุมทั้งการปาฐกถาพิเศษ การบรรยายสถานการณ์เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในภาคเหนือ เวทีเสวนาเชิงนโยบาย กรณีศึกษาการใช้ข้อมูลเพื่อขับเคลื่อนงานระดับจังหวัด ตลอดจนบทคัดย่อผลงานวิจัยและแนวปฏิบัติที่เป็นเลิศจากหน่วยงานและเครือข่ายในพื้นที่ โดยมุ่งสะท้อนความเชื่อมโยงระหว่างมิติสุขภาพ ความปลอดภัย การท่องเที่ยว เศรษฐกิจชุมชน และการพัฒนานโยบายสาธารณะอย่างสมดุลและยั่งยืน

เอกสารฉบับนี้ยังนำเสนอข้อมูลสถานการณ์การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในภาคเหนือ ทั้งด้านพฤติกรรมการดื่ม การเข้าถึงจุดจำหน่าย ผลกระทบต่อเยาวชนและกลุ่มเปราะบาง รวมถึงประเด็นด้านความปลอดภัยทางถนนและผลกระทบทางสังคม พร้อมข้อเสนอเชิงนโยบายที่เน้นการใช้ข้อมูลและหลักฐานเชิงประจักษ์เป็นฐานในการกำหนดมาตรการระดับพื้นที่ นอกจากนี้ ยังสะท้อนบทบาทของภาคีเครือข่าย ภาคประชาสังคม หน่วยงานรัฐ และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในการร่วมกันสร้างกลไกการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่สอดคล้องกับบริบทของแต่ละจังหวัด

Proceedings เล่มนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงบันทึกกิจกรรมของการประชุม หากแต่เป็นฐานองค์ความรู้และพื้นที่รวบรวมบทเรียนสำคัญสำหรับนักวิชาการ ผู้กำหนดนโยบาย ผู้ปฏิบัติงาน และเครือข่ายภาคสังคม ในการนำไปใช้ต่อยอดสู่การพัฒนานโยบาย มาตรการ และการขับเคลื่อนงานควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ อันจะนำไปสู่สังคมที่ปลอดภัย มีสุขภาวะ และมีการพัฒนาทางเศรษฐกิจที่รับผิดชอบและยั่งยืน

ศูนย์วิจัยปัญหาสุรา (ศวส.) ได้จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่อง “การพัฒนาองค์ความรู้และประเด็นวิจัยด้านผลกระทบจากการตลาด และวาทกรรมทางสังคม ในบริบทพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ฉบับที่ 2” ในวันที่ 10 มีนาคม 2569 เวลา 08.30 – 16.30 น. ณ ห้องฮิลล์เครส ชั้น 5 โรงแรมดิควอเตอร์ ลาดพร้าว กรุงเทพฯ

การประชุมครั้งนี้มีนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยต่าง ๆ และเครือข่ายที่เกี่ยวข้องเข้าร่วม เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ อัปเดตสถานการณ์ และร่วมกันระดมความคิดเห็นเกี่ยวกับ ผลกระทบของการตลาดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และวาทกรรมทางสังคม ที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินนโยบายตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ฉบับปรับปรุง

ภายในเวทีมีการนำเสนอข้อมูลวิชาการและการอภิปรายถึง

• แนวโน้มและกลยุทธ์การสื่อสารการตลาดของอุตสาหกรรมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะในสื่อสังคมออนไลน์
• ช่องว่างองค์ความรู้และ โจทย์วิจัยสำคัญที่ควรศึกษาในช่วงปี 2569–2570 เพื่อสนับสนุนการพัฒนานโยบายและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
• การวิเคราะห์ วาทกรรมและความเข้าใจผิดของสังคมเกี่ยวกับนโยบายแอลกอฮอล์ และการพัฒนาข้อเท็จจริงเชิงวิชาการเพื่อสื่อสารต่อสาธารณะ

ผลจากการประชุมทำให้เกิดการ ตกผลึกประเด็นวิจัยสำคัญด้านการตลาดและการสื่อสารของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ รวมถึงแนวทางการสื่อสารเพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องในสังคม อันจะเป็นฐานข้อมูลสำคัญในการขับเคลื่อนงานวิจัยและนโยบายด้านการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในอนาคต

ศวส. ขอขอบคุณวิทยากร นักวิจัย และผู้เข้าร่วมประชุมทุกท่าน ที่ร่วมแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์อันมีคุณค่า เพื่อร่วมกันพัฒนาองค์ความรู้และสนับสนุนการพัฒนานโยบายสาธารณะที่มุ่งลดผลกระทบจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในสังคมไทย

ถอดรหัสผลกระทบเชิงลึก: การปลดล็อกเวลาขายแอลกอฮอล์กับวิกฤตอุบัติเหตุทางถนนที่ซ่อนเร้นช่วงปีใหม่ 2569

โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เกษมศักดิ์ จันดี สาขาวิชาระบาดวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

จากที่รัฐบาลประกาศปลดล็อคให้สามารถจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงเวลา 14.00–17.00 น. ตามประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลบังคับใช้ครอบคลุมช่วงเทศกาลปีใหม่ พ.ศ. 2569 จึงนำไปสู่การติดตามประเมินผลนโยบายดังกล่าวผ่านข้อมูลอุบัติเหตุทางถนนช่วงเทศกาลปีใหม่ พ.ศ. 2569 ซึ่งบทความนี้เขียนจากการวิเคราะห์ข้อมูลสถิติที่เจาะลึกลงไปในข้อมูลรายวัน รายพื้นที่ และรายกลุ่มอายุ ด้วยการเปรียบเทียบสถิติตามกรอบเวลา “7 วันอันตราย” ภายใต้การรณรงค์ของศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนน (ศปถ.) เพื่อแสดงให้เห็นว่านโยบายดังกล่าวได้สร้างรูปแบบความเสี่ยงที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างไร อย่างที่ทราบกันดีว่าปัญหาอุบัติเหตุทางถนนถือเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของไทย โดยมีพฤติกรรม "ดื่มแล้วขับ" เป็นปัจจัยเสี่ยงหลักที่มีความสัมพันธ์เชิงสาเหตุโดยตรง และหลักฐานเชิงประจักษ์ในระดับสากลยืนยันว่า "มาตรการควบคุมความพร้อมในการเข้าถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยเฉพาะการจำกัดวันและเวลาจำหน่าย เป็นมาตรการเชิงโครงสร้างที่มีประสิทธิผลสูง" การผ่อนปรนนโยบายนี้จึงเป็นการเคลื่อนไหวที่สวนทางกับแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดที่ได้รับการยอมรับ โดยผลจากการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นถึงข้อค้นพบสำคัญ (Key Findings) 3 ประการที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังตัวเลขภาพรวม อันได้แก่ การเกิดพื้นที่เสี่ยงใหม่ในจังหวัดท่องเที่ยว ผลกระทบที่รุนแรงขึ้นในกลุ่มเยาวชน และความรุนแรงที่กระจุกตัวในบางช่วงเวลา โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ดังนี้

ข้อค้นพบที่ 1: ความรุนแรงที่กระจุกตัวใน "วันที่มีการเฉลิมฉลองและเดินทางสูงสุด" ของเทศกาลปีใหม่ 2569

การพิจารณาสถิติในภาพรวมตลอดช่วง "7 วันอันตราย" อาจบดบังแนวโน้มที่อันตรายซึ่งเกิดขึ้นในบางช่วงเวลาได้ การวิเคราะห์ข้อมูลแบบรายวันที่เปรียบเทียบสถิติตามกรอบเวลา “7 วันอันตราย” กับปีก่อนหน้าจึงเผยให้เห็นความจริงที่น่ากังวล แม้ภาพรวมตลอด 7 วันของปีใหม่ พ.ศ. 2569 จะมีจำนวนอุบัติเหตุลดลงร้อยละ 22.6 ผู้บาดเจ็บลดลงร้อยละ 22.3 และผู้เสียชีวิตลดลงร้อยละ 22.5 เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า แต่สถานการณ์กลับเลวร้ายลงอย่างมีนัยสำคัญในวันที่ 2 และวันที่ 3 ของเทศกาล ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มีการเฉลิมฉลองและเดินทางสูงสุด ข้อมูลการเปลี่ยนแปลงที่น่ากังวลในช่วงเวลาดังกล่าว สะท้อนให้เห็นถึงความรุนแรงที่เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน ดังนี้

• วันที่ 3 ของเทศกาล พบจำนวนอุบัติเหตุเพิ่มขึ้นร้อยละ 17.7 ผู้บาดเจ็บเพิ่มขึ้นร้อยละ 17.6 และที่น่าตกใจคือจำนวนผู้เสียชีวิตเพิ่มขึ้นสูงถึงร้อยละ 34 เมื่อเทียบกับวันเดียวกันของเทศกาลในปีก่อนหน้า
• วันที่ 2-3 ของเทศกาล พบสัดส่วนการบาดเจ็บและเสียชีวิตที่มีสาเหตุมาจาก 'ดื่มแล้วขับ' เพิ่มสูงขึ้นอย่างชัดเจน โดยเฉพาะในวันที่ 2 ซึ่งมีส่วนต่างสัมบูรณ์ของสัดส่วน (Absolute change in proportion) เพิ่มขึ้นสูงสุด โดยการบาดเจ็บเพิ่มขึ้น 9.3 จุดเปอร์เซ็นต์ และการเสียชีวิตเพิ่มขึ้น 7.2 จุดเปอร์เซ็นต์

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการดื่มแล้วขับที่อาจสัมพันธ์โดยตรงกับการขยายเวลาจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งสอดคล้องกับข้อค้นพบจากงานวิจัยในระดับนานาชาติที่ชี้ว่า การขยายเวลาจำหน่ายมีความสัมพันธ์กับการเพิ่มขึ้นของอุบัติเหตุและความรุนแรง โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่มีการเดินทางและเฉลิมฉลอง สูงสุด4, 5, 6 ข้อมูลนี้จึงเป็นสัญญาณเตือนที่ชัดเจนว่า แม้ภาพรวมจะดีขึ้น แต่ความเสี่ยงได้กระจุกตัวและทวีความรุนแรงขึ้นในบางช่วงเวลาที่เปราะบางที่สุด นอกจากช่วงเวลาแล้ว บริบทเชิงพื้นที่ก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน

การวิเคราะห์เพิ่มเติมโดยปรับปัจจัยวันสิ้นปีและวันขึ้นปีใหม่ รวมถึงความแตกต่างระหว่างวันธรรมดาและวันหยุดสุดสัปดาห์ เพื่อสะท้อนโครงสร้างความเสี่ยงเชิงระบาดวิทยา ซึ่งได้ร่วมอภิปรายเชิงวิชาการกับ Professor Dr. Jürgen Rehm ที่ปรึกษาองค์การอนามัยโลกด้านแอลกอฮอล์ พบว่า จำนวนผู้เสียชีวิตในวันที่ 31 ธันวาคม 2568 และ 1 มกราคม 2569 สูงกว่าที่คาดหมาย แม้แนวโน้มระยะยาวจะลดลง โดยบทบาทของแอลกอฮอล์เด่นชัดขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ จากร้อยละ 14 ในภาพรวมของช่วงเทศกาล เพิ่มเป็นร้อยละ 22 ในวันที่ 1 มกราคม ซึ่งเป็นวันที่มีผู้เสียชีวิตสูงที่สุด ผลการศึกษานี้แม้ยังไม่สามารถสรุปเชิงเหตุผลโดยตรงกับการเปลี่ยนแปลงนโยบายได้ แต่สะท้อนสัญญาณความเสี่ยงจากอิทธิพลทางอ้อมของการทำให้การบริโภคแอลกอฮอล์เป็นเรื่องปกติในช่วงเวลาที่มีความเสี่ยงสูง

ข้อค้นพบที่ 2: พื้นที่ท่องเที่ยวและหัวเมืองใหญ่กลายเป็น "จุดเสี่ยงใหม่" ของการเสียชีวิตจากดื่มแล้วขับ

นโยบายแบบ "หนึ่งเดียวใช้กับทุกคน" (one-size-fits-all) อาจไม่เหมาะสมกับบริบทของประเทศไทยที่มีความหลากหลายเชิงพื้นที่และสังคมสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในจังหวัดท่องเที่ยวและหัวเมืองใหญ่ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความหนาแน่นของจุดจำหน่ายแอลกอฮอล์และกิจกรรมเฉลิมฉลองอย่างเข้มข้น ผลการวิเคราะห์พบว่าจังหวัดพิษณุโลกและภูเก็ตมีการเพิ่มขึ้นของสัดส่วนอุบัติเหตุและการเสียชีวิตจาก "ดื่มแล้วขับ" อย่างมีนัยสำคัญ

• จังหวัดพิษณุโลก มีส่วนต่างสัมบูรณ์ของสัดส่วนอุบัติเหตุจาก "ดื่มแล้วขับ" +32.5 (จุดเปอร์เซ็นต์) และส่วนต่างสัมบูรณ์ของสัดส่วนการเสียชีวิตจาก"ดื่มแล้วขับ" +62.5 (จุดเปอร์เซ็นต์)
• จังหวัดภูเก็ต มีส่วนต่างสัมบูรณ์ของสัดส่วนอุบัติเหตุจาก "ดื่มแล้วขับ" +6.5 (จุดเปอร์เซ็นต์) และส่วนต่างสัมบูรณ์ของสัดส่วนการเสียชีวิตจาก"ดื่มแล้วขับ" +25 (จุดเปอร์เซ็นต์)

แนวโน้มทางสถิตินี้สะท้อนให้เห็นผ่านเหตุการณ์โศกนาฏกรรมที่เกิดขึ้นจริง เช่น กรณีอุบัติเหตุบนเกาะช้าง ซึ่งผู้ขับขี่มีระดับแอลกอฮอล์ในเลือดสูงถึง 126 มิลลิกรัมเปอร์เซ็นต์ ได้ขับรถชนผู้เสียชีวิตในพื้นที่สาธารณะ เป็นการตอกย้ำถึงผลกระทบในวงกว้างต่อชุมชนจาก "ความเสี่ยงใหม่" ในพื้นที่ท่องเที่ยวเหล่านี้ และสิ่งที่น่ากังวลอย่างยิ่งคือการเกิด "อุบัติการณ์ใหม่" (new incidence) ในพื้นที่ซึ่งเคยควบคุมสถานการณ์ได้ดี โดยในจังหวัดพิษณุโลก มีสถิติผู้เสียชีวิตจากการดื่มแล้วขับเพิ่มขึ้นจากฐานเดิมที่เป็นศูนย์ในปีที่แล้ว ในมุมมองทางระบาดวิทยา การปรากฏขึ้นของผู้เสียชีวิตในจังหวัดที่เคยรายงานตัวเลขเป็นศูนย์ ถือเป็นสัญญาณอันตรายที่สำคัญอย่างยิ่ง (critical danger signal) สิ่งนี้ชี้ว่านโยบายดังกล่าวไม่ได้เพียงแค่ซ้ำเติมปัญหาที่มีอยู่เดิม แต่กำลังสร้างความเสี่ยงใหม่ที่ถึงแก่ชีวิตขึ้นในสภาพแวดล้อมที่เคยปลอดภัย ในทางตรงกันข้าม สถิติในกรุงเทพมหานครกลับมีแนวโน้มลดลง ซึ่งอาจสะท้อนถึงประสิทธิภาพของระบบขนส่งสาธารณะและความเข้มงวดในการบังคับใช้กฎหมายที่แตกต่างจากพื้นที่ท่องเที่ยว

ข้อค้นพบที่ 3: กลุ่มเยาวชนเผชิญความเสี่ยง "ดื่มแล้วขับ" พุ่งสูงขึ้นสวนทางกับกลุ่มวัยอื่น

ข้อมูลที่น่ากังวลที่สุดจากการวิเคราะห์ครั้งนี้คือ ผลกระทบที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงระหว่างกลุ่มอายุ โดยข้อมูลชี้ชัดว่ากลุ่มเยาวชนเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบเชิงลบอย่างรุนแรงที่สุดจากการเปลี่ยนแปลงนโยบายครั้งนี้ ข้อมูลสำคัญที่สุดเผยให้เห็นว่า กลุ่มเยาวชน (อายุ 15–19 ปี) เป็นกลุ่มอายุเพียงกลุ่มเดียวที่สถานการณ์เลวร้ายลงอย่างชัดเจน โดยสัดส่วนการเกิดอุบัติเหตุที่มีสาเหตุมาจาก "ดื่มแล้วขับ" พุ่งสูงขึ้นจากร้อยละ 11.2 ในปี 2568 เป็นร้อยละ 19.4 ในปี 2569 ซึ่งเป็นการเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด สวนทางกับกลุ่มวัยทำงานที่มีแนวโน้มปรับตัวในทิศทางที่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ดังนี้

• กลุ่มเยาวชน (15–19 ปี) พบสัดส่วนเพิ่มขึ้น +43.3 เปอร์เซ็นต์
• กลุ่มวัยทำงาน (30–39 ปี) มีสัดส่วนลดลงมากที่สุดถึง -42.6 เปอร์เซ็นต์
• กลุ่มวัยทำงาน (20–29 ปี) มีสัดส่วนลดลง -36.8 เปอร์เซ็นต์

ปรากฏการณ์ที่สถิติของกลุ่มเยาวชนพุ่งสูงขึ้นสวนทางกับกลุ่มอื่น ๆ เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ที่ชี้ให้เห็นถึงความเปราะบางของมาตรการควบคุมการเข้าถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในกลุ่มผู้เยาว์ การที่ตัวเลขปี 2569 ไม่เพียงแต่เพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้า แต่ยังเป็นการเบี่ยงเบนจากแนวโน้มเฉลี่ยในอดีตอย่างมีนัยสำคัญ ยิ่งตอกย้ำว่านโยบายผ่อนปรนนี้อาจส่งผลกระทบต่อกลุ่มเยาวชนรุนแรงกว่ากลุ่มอื่น เนื่องจากเป็นวัยที่ยังขาดวุฒิภาวะและมีความเสี่ยงสูงต่อพฤติกรรมอันตราย ผลกระทบที่เกิดขึ้นอย่างเฉพาะเจาะจงกับอนาคตของชาติกลุ่มนี้ ถือเป็นหลักฐานสำคัญที่สุดที่กระตุ้นให้ทุกภาคส่วนต้องทบทวนนโยบายดังกล่าวอย่างเร่งด่วน

บทสรุปของการวิเคราะห์ข้อมูลอุบัติเหตุทางถนนช่วงปีใหม่ พ.ศ. 2569 ได้สังเคราะห์ประเด็นสำคัญ 3 ประการที่เชื่อมโยงกันอย่างเป็นเหตุเป็นผล คือ ความเสี่ยงที่กระจุกตัวในวันที่ 2-3 ของเทศกาลซึ่งสอดคล้องกับวันสิ้นปีและวันขึ้นปีใหม่ซึ่งเป็นช่วงที่มีกิจกรรมเฉลิมฉลองและการเดินทางหนาแน่นสูงสุด การเกิดอุบัติการณ์ใหม่ในพื้นที่ท่องเที่ยว และผลกระทบที่รุนแรงต่อกลุ่มเยาวชน นำมาสู่ข้อสรุปหลักที่ชัดเจนว่า “แม้สถิติภาพรวมจะดีขึ้น แต่นโยบายขยายเวลาจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ได้สร้างวิกฤตซ่อนเร้นที่มีความรุนแรง” และผลกระทบของนโยบายนี้ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างเท่าเทียม แต่กลับกระจุกความเสี่ยงในบางช่วงเวลา (วันที่ 2-3 ของเทศกาลปีใหม่ โดยเฉพาะวันสิ้นปีและวันขึ้นปีใหม่) ในบางพื้นที่ (จังหวัดท่องเที่ยวและหัวเมืองใหญ่) และในบางกลุ่มประชากร (เยาวชน) รูปแบบดังกล่าวไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลลัพธ์ที่คาดการณ์ได้จากการเพิ่มความสะดวกในการเข้าถึงแอลกอฮอล์ ซึ่งสะท้อนถึงความล้มเหลวเชิงระบบที่สถิติภาพรวมบดบังไว้ ผลการวิเคราะห์นี้สอดคล้องอย่างยิ่งกับหลักฐานเชิงประจักษ์จากงานวิจัยทั่วโลก ที่ยืนยันอย่างหนักแน่นว่าการเพิ่มความสะดวกในการเข้าถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ล้วนนำไปสู่ผลกระทบเชิงลบ

ข้อมูลที่นำเสนอในบทความนี้มิได้เป็นเพียงตัวเลขทางสถิติ หากแต่เป็นหลักฐานเชิงวิชาการที่สะท้อนรูปแบบความเสี่ยงด้านความปลอดภัยทางถนนในบริบทของการเปลี่ยนแปลงนโยบายด้านเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ แม้ผลการศึกษานี้ยังไม่สามารถสรุปความเป็นเหตุเป็นผลเชิงตรงกับการขยายเวลาจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ได้อย่างเด็ดขาด แต่ข้อค้นพบชี้ให้เห็นถึง “สัญญาณความเสี่ยงจากอิทธิพลทางอ้อมของการเพิ่มการเข้าถึงและการทำให้การบริโภคแอลกอฮอล์เป็นเรื่องปกติในช่วงเวลาที่มีความเสี่ยงสูง” ผลการวิเคราะห์ดังกล่าวควรถูกนำไปใช้เป็นฐานประกอบการทบทวนและกำหนดนโยบายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพื่อยกระดับความปลอดภัยบนท้องถนนอย่างมีประสิทธิผลและยั่งยืน ทั้งนี้ ยังจำเป็นต้องติดตามและวิเคราะห์ข้อมูลในระยะยาวอย่างต่อเนื่อง เพื่อประเมินผลกระทบนโยบายอย่างรอบด้านและเสริมสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์สำหรับการกำหนดนโยบายในอนาคต

เอกสารอ้างอิง:

1) ไทยรัฐออนไลน์. มีผลวันนี้ ปลดล็อกเวลาห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พร้อมขยายเวลานั่งดื่มในร้านต่อ 1 ชม.. ไทยรัฐออนไลน์. https://www.thairath.co.th/news/politic/2899495

2) Shield K, Manthey J, Rylett M, et al. National, regional, and global burdens of disease from 2000 to 2016 attributable to alcohol use: a comparative risk assessment study. The Lancet Public Health. 2020;5(1):e51-e61.

3) World Health Organization (WHO). Global status report on road safety 2018. 2018:403. 17 June 2018. https://www.who.int/publications/i/item/9789241565684

4) Babor TF, Casswell S, Graham K, et al. Alcohol: No Ordinary Commodity: Research and public policy. Oxford University Press; 2022.

5) Nepal S, Kypri K, Tekelab T, et al. Effects of Extensions and Restrictions in Alcohol Trading Hours on the Incidence of Assault and Unintentional Injury: Systematic Review. J Stud Alcohol Drugs. Jan 2020;81(1):5-23.

6) Popova S, Giesbrecht N, Bekmuradov D, Patra J. Hours and days of sale and density of alcohol outlets: impacts on alcohol consumption and damage: a systematic review. Alcohol Alcohol. Sep-Oct 2009;44(5):500-16. doi:10.1093/alcalc/agp054

7) Sherk A, Stockwell T, Chikritzhs T, et al. Alcohol Consumption and the Physical Availability of Take-Away Alcohol: Systematic Reviews and Meta-Analyses of the Days and Hours of Sale and Outlet Density. J Stud Alcohol Drugs. Jan 2018;79(1):58-67.

8) ข่าวสด. ทหารเรือเมาซิ่งชน “ดร.ต่าย” เสียชีวิตขณะออกกำลังกาย. ข่าวสด. https://www.khaosod.co.th/around-thailand/news_10083646

9) Duailibi S, Ponicki W, Grube J, Pinsky I, Laranjeira R, Raw M. The effect of restricting opening hours on alcohol-related violence. Am J Public Health. Dec 2007;97(12):2276-80. doi:10.2105/ajph.2006.092684

10) Jiang H, Tran A, Petkevičienė J, Štelemėkas M, Lange S, Rehm J. Are restrictions in sales hours of alcohol associated with fewer emergency room visits in Lithuania? An interrupted time-series analysis. Drug Alcohol Rev. Feb 2023;42(2):487-494. doi:10.1111/dar.13584

11) Kolosnitsyna M, Sitdikov M, Khorkina N. Availability restrictions and alcohol consumption: A case of restricted hours of alcohol sales in Russian regions. International Journal of Alcohol and Drug Research. 2014;3(3):193–201-193–201.

12) de Goeij MC, Veldhuizen EM, Buster MC, Kunst AE. The impact of extended closing times of alcohol outlets on alcohol-related injuries in the nightlife areas of Amsterdam: a controlled before-and-after evaluation. Addiction. Jun 2015;110(6):955-64. doi:10.1111/add.12886

13) Giesbrecht N. Reducing alcohol-related damage in populations: rethinking the roles of education and persuasion interventions. Addiction. Sep 2007;102(9):1345-9. doi:10.1111/j.1360-0443.2007.01903.x